Farmacologie (2025-2026)

Praktisch

  • 6 stp
  • jaarvak
  • proffen
    • Jan de Hoon (JdH)
    • Minne Casteels (MC)
      • laatste jaar, gaat op emeritaat
  • onderdelen
  • leerstof
    • geen chemische structuren
      • uitzonderingen
        • (nor)adrenaline
        • dopamine
    • wel belangrijke chemische eigenschappen
      • bv. polariteit curares (niet door BBB)
  • examen
    • mondeling
      • 15min op voorhand aanwezig zijn
      • 30min schriftelijke voorbereiding op kladblad
      • 15min mondeling examen
      • enkel mondeling verhaal telt voor score
    • bij 1 prof over hele cursus
    • "patient" kan m/v betekenen
      • dus zwangerschap en lactatie niet enkel bij "patiente" bespreken
    • focus: farmacologie (medicatie, werking, bijwerkingen, interacties, ...)
      • niet de ziektebeelden, symptomen, diagnose, niet-medicamenteuze behandelingen, ...
    • bijwerkingen: focus op 1-2 belangrijkste (in rood op slides), niet hele lijst
    • 3 vragen
      • verspreid over alle delen cursus
      • gelijke weging
      • 1 bespreek-vraag
        • groot
        • structureer antwoord!
      • 2 andere vragen
        • aantal (5?) stelling juist/fout + verantwoording
        • aantal medicijnen: interacties, bijwerkingen, ...
  • nuttige links

Voorbeeldvragen

  • moeten onderstaande stoffen opgenomen worden om werkzaam te zijn?
    • (1) mesalazine
      • 5-ASA
        • geen NSAID zoals ASA
      • nee, werkt ook lokaal bij IBD
    • (2) cholestyramine
      • nee: hars tegen galzout diarree bij short bowel
    • (3) vancomycin
      • AB
      • normaal IV
      • kan ook PO
        • wordt niet geabsorbeerd
        • wel gebruikt voor darm decontaminatie
    • (4) domperidon
      • Imodium
      • dopamine antagonist
      • ja?
    • (5) Al(OH)3
      • nee: zout, gebruikt als antacida
  • beschrijf de neuro-musculaire junctie en stoffen die daar op inwerken
    • vaak slecht beantwoord
    • cholinerge synaps
      • pre-synaptisch
        • botuline
          • niet receptor-specifiek
        • cholinerge transmissie
      • synaps
      • post-synaptisch
    • inhibitie NMJ
      • (inhibitie choline transport)
      • inhibitie van ACh vrijzetting
        • aminoglycosiden neveneffect
          • AB
          • andere, meer frequente neveneffecten
            • nefro-toxiciteit
            • oto-toxiciteit
        • botulinum toxine
        • beta-bungarotoxine
      • niet-depolariserende blokkers = pachycurares
      • depolariserende blokkers = leptocurares
  • geef overzicht van anti-muscarine effecten met bijwerkingen en contra-indicaties
    • en geef geneesmiddelen klassen waarbij je rekening moet houden met anti-muscarine effecten
      • TCA
      • anti-psychotica: fenothiazines, thioxanthenen
      • carbamazepine
      • H1-blokkers
      • disopyramide
      • ...
  • bespreek de cholinerge synaps en de geneesmiddelen die er op inwerken
    • te eenvoudig voor examen?
  • bespreek de adrenerge synaps en de geneesmiddelen die er op inwerken
    • complexer -> favoriete vraag
    • combineer met leerstof uit deel 3, deel 4
  • bespreek bijwerkingen anti-psychotica o.b.v. hun werkingsmechanisme
    • hoe uitleggen aan patient
  • bespreek werkingsmechanismen anti-psychotica
  • bespreek organische nitraten: toedieningsvormen, wanneer welke, raad aan patient
  • bespreek interacties
    • spironolacton-furosemide-thiazide-digoxin-ibuprofen
      • welke patient?
        • indicaties digoxin
          • HF
          • VKF
        • samen met diurectica, dus wellicht HF
      • opletten met K
        • spironolacton: +
        • furosemide: -
        • thiazide: -
        • digoxin: -
        • NSAID: +
      • contra-indicatie voor NSAIDs
    • amiloride - spironolacton
      • beide K sparend: hyperK
    • amiloride - NSAIDs
      • hyperK
    • captopril-ibuprofen
      • contra-indicatie voor NSAIDs
      • hyperK
    • captopril-spironolacton
      • hyperK
  • bespreek bijwerkingen amiodaron
    • zie 4.7
  • bespreek impact van ... op hartfrequentie
    • propranolol
      • niet-selectieve beta blokker
      • verlagen
    • beta 2 agonist
      • bij astma/CODP
      • verhogen
        • drie redenen
          • perifere vasodilatatie
          • niet 100% selectief
            • dus ook beta1 agonisme
            • dus positief chronotroop
          • stimulatie pre-synaptische beta2 receptor
            • orthosympathische amplificatie
    • alfa receptor antagonist
      • alfa agonist: vasoconstrictie
      • alfa blokker: vasodilatatie, reflex tachycardie
      • dus verhogen
    • verapamil
      • CCB
      • verlagen
    • nifedipine
      • CCB
      • milde tot matige reflex tachycardie
      • verhogen
    • captopril
      • ACE-I
      • stabiel
    • losarten
      • ARB
      • stabiel
  • kan ... kans op ischemie verhogen?
    • propranolol
      • nee
    • beta2 agonist
      • ja
    • alfa receptor antagonist
      • ja
    • verapamil
      • nee
    • nifedipine
      • ja, reflex tachycardie
    • captopril
      • nee
    • losartan
      • nee
    • dopamine
      • D1: nierperfusie+
        • water en zout excretie +
      • beta1: inotropie +, chronotropie +
      • alfa1: vasoconstrictie (bij hoge dosis)
        • preload +
        • afterload +
        • ja
    • adrenaline
      • alfa
      • beta
      • ja
    • methylfenidaat (Rilatine)
      • ja, amfetamine
    • ibuprofen
      • NSAID
      • inhibitie aanmaak prostaglandines
      • minder nierperfusie
      • meer water- en zoutretentie
      • meer hartbelasting
      • ja
  • bespreek verschil PK vs PD bij ASA
    • PK: korte halfwaarde tijd
    • PD: lang effect wegens irreversibele COX inhibitie in bloedplaatjes
  • welke combinatie veilig? -> geen enkele
    • colchicine en posaconazol
      • azolen: CYP3A4 inhibitie
      • colchicine (jicht): CYP3A4 substraat
    • paroxetine en tamoxifen
      • paroxetine (SSRI): CYP2D6 inhibitie
      • tamoxifen (borstkanker)
    • allopurinol en azathioprine
      • allopurinol (jicht)
        • expliciete interactie met azathioprine: meer myelotoxisch
    • ibuprofen en warfarin
      • NSAID + VKA
      • beide bloedverdunners (anti-aggregantia + anti-stolling)
      • verdringing
  • welke combinatie heeft geen problematische interactie?
    • ciclosporine en rifampicine
      • rifampicine: pan-inductor
      • ciclo (immuunsuppressiva)
    • (X) nirmatrelvir en ritonavir
      • nirmatrelvir (COVID, anti-viraal)
      • ritonavir: booster (CYP-inhibitor) bij nirmatrelvir
    • paroxetine en sumatriptan
      • paroxetine (SSRIs)
      • sumatriptan (triptaan)
    • dexamethason en naproxen
      • dexamethason (krachtigste GCS)
      • naproxen (NSAID)
        • ulcera
  • bespreek indicaties en contra-indicaties voor alfa en beta blokkers
  • bespreek kort onderstaande situaties
    • benzo overdosis + flumazenil
      • zelden dodelijk
        • tenzij in combinatie met alcohol
      • benzo: PAM
      • antidotum: NAM/ZAM
      • wanneer gebruiken?
        • i.f.v kliniek
        • ook als diagnostisch onduidelijk
    • Parkinson + anti-psychotica
      • Parkinson: tekort aan dopamine
      • anti-psychotica: dopamine-agonisten
        • soms oorzaak Parkinson
      • moeilijk situatie, geen goede oplossing
    • bejaarde + imipramine (TCA)
      • anti-cholinerge bijwerkingen
    • 25 jarige studente + fenytoine
      • teratogeen
      • zwangerschapspreventie
      • bij zwangerschapswens switchen
  • tabel: geef voor elk geneesmiddel
    • werking
    • receptorklasse
    • therapeutisch gebruik
  • geneesmiddel met typische bijwerking
    • rhabdomyolyse
      • statines
      • fibraten
    • hypoK
      • niet-K-sparende diuretica
        • lisdiuretica
        • thiaziden
      • beta 2 agonisten
      • carbenoxolone
      • glucocorticoiden (hoge dosis)
      • laxantia (misbruik)
      • insuline (overdosis)
    • hyperK
      • altijd eerst 2e keer meten
      • kan door lyse RBC
    • hyperuricemie (cave jicht)
      • thiaziden (absolute CI bij jicht)
      • lisdiuretica (relatieve CI bij jicht)
      • ASA
    • visuele kleurstoornis
      • digoxine -> TDM
    • verkleuring iris
      • prostanoiden (tegen glaucoom)
      • (amiodaron: deposits)
    • verkleuring traanvocht
      • rifampicine
    • AV block
      • "wat heeft een negatief dromotroop effect?"
      • beta blokkers
      • diltiazem (CCB D)
      • verapamil (CCB V)
      • nifedipine (CCB N)
    • verlengde en verdikte wimpers
      • prostanoiden
    • verhoogd risico op hypoglycemie
      • niet selectieve beta blokkers
      • insuline en anti-diabetica
  • diabetica medicatie: welke gewicht + vs -
    • zie tabel in 5.9
  • anti-hypertensiva met malleolaire oedemem
    • welk middel verantwoordelijk als ...
      • chronotropie +
        • nifedipine
      • chronotropie -
        • verapamil
      • chronotropie =
        • diltiazem
  • advies bij Dafalgan-codeine
    • paracetamol
      • risicopopulaties
        • mager
        • alcohol
        • kinderen
        • lever/nier problemen
    • codeine
      • obstipatie
        • laxativa
    • max dosis
      • 4g/d voor 1-2d bij gezonde volwassene
      • 3g/d indien langer
      • bij intoxicatie
        • niet wachten op symptomen
  • lacunes in medicatie anamnese
    • supplementen, vitamines
    • kruiden
    • contraceptie
    • Viagra
    • paracetamol
    • OTC medicatie
    • oogdruppels
    • intermittente medicatie (bv. infuus elke x maand)

  • welke bijwerking komt typisch voor bij welk geneesmiddel

    • 10 bijwerkingen
    • 10 geneesmiddelen
    • niet noodzakelijk 1-1
    Bijwerking Geneesmiddel
    1. slokdarmulcera a. furosemide
    2. endometriumhyperplasie b. codeïne
    3. epilepsie c. tamoxifen
    4. ruptuur Achillespees d. rosuvastatine
    5. thrombocytopenie e. carbamazepine
    6. obstipatie f. ciprofloxacine
    7. rhabdomyolyse g. exenatide
    8. oedeem onderste ledematen h. alendronaat
    9. hyponatriëmie i. heparine
    10. pancreatitis j. nifedipine
    Bijwerking Geneesmiddel
    1. slokdarmulcera ✅ alendronaat
    2. endometriumhyperplasie ✅ tamoxifen
    3. epilepsie carbamazepine?
    4. ruptuur Achillespees ✅ ciprofloxacine
    5. thrombocytopenie ✅ heparine (HITT)
    6. obstipatie ✅ codeïne
    7. rhabdomyolyse ✅ rosuvastatine
    8. oedeem onderste ledematen ✅ nifedipine (CCB)
    9. hyponatriëmie ✅ furosemide
    10. pancreatitis ✅ exenatide

Belangrijk

Receptor / middel Chronotroop Inotroop Dromotroop Bathmotroop
ACh (M₂) ↓ ↓ ↓ ↓
anti-cholinergicum ↑ ↑ ↑ ↑
β₁-agonist ↑ ↑ ↑ ↑
β-blokker ↓ ↓ ↓ ↓
  • anti-depressiva
Klasse SERT NET M
TCA
SNRI - - -
NDRI - - - -
SSRI - - - -
sNRI - - - -
MAO-I - - - - -
  • anti-psychotica: D2 blokker
    • typisch vs atpisch
    • positieve vs negatieve symptomen
  • anti-epileptica
    • Na blok (cf. lokale anesthetica)
    • Ca blok
    • GABA A stimulatie
  • Parkinson
    • L-DOPA + decarboxylase inhibitor
    • D2 agonisten
    • MAO B-I
    • COMT-I
    • amantadine
    • anti-muscarinica

Glossary

  • = symptomen
  • 5HT = 5-hydroxytryptamine = serotonine
  • A = adrenaline
  • ACh = acetyl-choline
  • AE = adverse event
  • AESI = adverse events of special interest
  • AZ = aminozuur
  • BBB = blood-brain barrier
  • CE = ChE = cholinesterase
  • CI = contra-indicatie
  • GM = geneesmiddel
  • NA = noradrenaline
  • NE = neuro-effector (spier of klier)
  • NMJ = neuro-musculaire junctie
  • NT = neurotransmitter
  • officina = publiek opengestelde apotheek
  • OTC = over the counter
  • PG = prostaglandine
  • SAE = serious adverse event
  • SmPC = Summary of Product Characteristics = samenvatting van de productkenmerken
    • "bijsluiter voor zorgverleners"
  • SUSAR = suspected unexpected serious adverse reaction
  • ZS = zenuwstelsel
  • ...

Allerlei

AB

  • aminoglycosiden
    • niet voor banale zaken
    • PK
      • absorptie: niet oraal
        • toediening: IM of IV
      • distributie
        • heel polair
        • slecht
      • excretie: renaal
        • nierfalen
          • dosis verlagen
          • interval verhogen
    • nauw therapeutisch venster
    • no switch
    • TDM
    • bijwerkingen
      • nefrotoxiciteit
      • ototoxiciteit
  • tetracyclines
    • -cycline
      • doxycycline
    • chelatie
      • niet met melk, bivalente ionen
    • niet bij kinderen (8j-)
      • bruine verkleuring tanden
      • effect op groeikraakbeenschijven
    • niet bij zwangerschap en lactatie
    • fotosynsitiviteit
      • gebruikt bij acne
    • vertigo
  • macroliden
    • -mycine
    • CYP3A4 inhibitie
    • P-gp inhibitie
  • clindamycine
    • complicatie: C. difficile infectie
  • linezolid
    • tegen MRSA
    • biologische beschikbaarheid: 100%
      • PO, IV, ...
    • zwakke MAO-I activiteit
    • daling convulsiedrempel
      • andere medicatie
        • TCAs
        • anti-psychotica
        • methylfenidaat (Rilatine)
        • theofylline
        • bupropion
        • chinolonen
        • niet: benzo's (verhogen drempel)
  • chinolonen
    • =? fluoroquinolone
    • -floxacine
    • goede absorptie
    • bijwerkingen
      • CZS
        • depressie
        • lagere epilepsie drempel
      • QT verlenging
      • bot
        • aantasting groeikraakbeen
          • niet bij kinderen of zwangeren
      • ruptuur Achillespees
        • nog erger met glucocorticoiden
    • interacties
      • chelatie
      • CYP1A2 inhibitie
  • penicillinen
    • allergie
    • kruis-overgevoeligheid
  • clavulaanzuur
  • vancomycine
    • geen orale absorptie
    • excretie: nier
    • bijwerkingen
      • nefrotoxiciteit
      • ototoxiciteit
      • "red neck syndrome"
        • massieve histamine vrijzetting
        • traag toedienen
  • metronidazole
    • != azole anti-mycoticum
    • interacties
      • disulfiram effect
        • opwekken kater bij alcohol
        • inhibitie aldehyde dehydrogenase
      • CYP2C9 inhibitor
  • rifampicine
    • pan-CYP-inductor
    • P-gp inductor
    • levertoxiciteit
    • interacties
      • hormonale anti-conceptiva
      • immuunsuppressiva: ciclosporine, tacrolimus, ...
      • anti-retrovirale middelen
      • VKA

Anti-mycotica

  • azoolderivaten
    • -azole
      • uitzondering: metronidazole
    • hepatotoxiciteit
    • verlenging QT interval
    • interacties
      • inhibitie CYP (verschilt per stof)
        • details: geen leerstof
      • versterken VKA

Varia

  • fosfodiesterase type 5 inhibitoren
    • sildenafil (Viagra)
      • ook bij pulmonale arteriele hypertensie
      • interacties
        • substraat van CYP3A4
        • PD: versterken effect organische nitraten (zie deel 4)
          • vasodilatatie
            • hypotensie
          • nooit samen gebruiken
  • aspirine
    • verhoogt urinezuur
    • niet indien jicht in voorgeschiedenis
  • NSAIDs
    • complicaties (zeker ouderen)
      • maagulcera
      • renale effecten
      • CV effecten
        • trombose
  • prostaglandins
    • misoprostol
      • maagbeschermer
    • effecten
      • uteruscontracties
        • abortus (off-label)
        • NSAIDs vertragen de weeen (tocolyse)
          • ook sluiting d. arteriosus (Botalli)
      • dysmenorrhea
        • R/ NSAID
  • dextromethorfan
    • anti-hoest
    • op papier niet narcotisch (i.t.t. codeine)
      • toch centrale effecten bij hoge dosis
    • interacties
      • met serotoninerge medicatie: serotonine syndroom