Farmacologie deel 5: lokale regulatie

✅ 5.1 JdH NSAIDs

  • niet-opioid
  • COX inhibitor
    • COX-1 en COX-2
    • niet-selectief
    • reversibel
  • via prostaglandines
  • effecten
    • anti-analgetica
    • anti-inflammatoir
    • anti-pyretisch
    • anti-aggregantia
  • producten
    • salicylaten = salicylzuur derivaten
      • irreversibele, niet-selectieve COX inhibitie
      • bijwerkingen
        • syndroom van Reye
        • ...
      • intoxicatie
        • R/ geforceerde alkalische diurese
      • acetylsalicylzuur (Aspirine)
      • ...-salazine
    • para-aminofenol derivaten
      • paracetamol = acetaminophen
        • GEEN NSAID (in klassieke zin, want niet anti-inflammatoir)
      • intoxicatie
        • medicamenteuze hepatitis (DILI)
        • R/ N-acetylcysteine (anti-dotum, glutathion precursor)
    • arylazijnzuur derivaten
      • indometacine (tegen jicht)
      • (diclofenac)
    • arylpropionzuur derivaten
      • ibuprofen (Brufen, Nurofen)
      • naproxen
      • (dexketoprofen)
    • oxicams
    • pyrazolon derivaten
      • metamizol
        • agranulocytose
    • COXIBs
      • geen bijwerkingen
        • geen anti-aggregantia
  • farmacokinetiek
    • hoge eiwitbinding
      • verdringing
  • indicaties
    • locomotorische "beschadiging"
    • pijn (door weefselbeschadiging)
    • dysmenorroe
    • persisteren ductus arteriosus (ductus Botalli)
    • koorts
  • bijwerkingen
    • GI: ulcera
      • cave glucocorticoiden (?)
      • R/ PPIs
    • nier
    • CV
    • lever
      • (1) AB
      • (2) NSAIDs
    • overgevoeligheid
    • hemato- / myelotoxisch
  • contra-indicaties
    • ouderen
    • zwangeren

✅ 5.2 JdH Glucocorticoiden (GCS/CS)

  • hypothalamus: CRF / CRH
  • hypofyse: ACTH
  • bijnierschors (cortex): cortisol
    • glucocorticoiden
    • mineralocorticoiden
      • aldosteron
  • structuur
    • cholesterol (4 ringen) -> cortisol = hydrocortison
    • lipofiel
      • door membranen
      • binden in kern
  • receptoren
    • type 1: gluco
    • type 2: mineralo
  • PK / PD
    • halfwaarde
      • short (8-12u)
        • cortisone
        • hydrocortisone
      • intermediate (18-36u)
        • methylprednisolone (Medrol)
        • prednisolone
        • prednisone
      • long (36-54u)
    • latentie: 2-8u
    • anti-inflammatoir
    • immuunsuppressief
      • WBC
        • neutro +
        • mono -
        • base -
        • eosino -
        • activatie monocyten/macrofagen -
        • T cel expansie -
        • infiltratie -
      • mediatoren
        • histamine -
        • IL -
        • cytokine -
        • COX-2 -
        • annexine-1 +
          • PLA2 inhibitie
  • indicaties
    • anti-inflammatoir / immuunsuppressief
    • neoplastische aandoeningen
    • substitutie bij Addison's
    • longrijping bij vroeggeboorte
  • bijwerkingen
    • bijnierschors atrofie
      • uitsluipen
    • Cushing's
      • abdominale obestias
      • buffalo hump
      • moon facies
      • striae
      • vertraagde wondheling
        • ulcera
      • osteoporose en kraakbeendestructie
    • immuunsuppressie
      • opportunistische infecties
    • CZS
      • euforie
      • nervositas
      • insomnia
      • depressie
      • psychose
    • oculair
      • cataract
      • glaucoom
  • risicopopulaties
    • ulcera
    • ...
  • preventie bijwerkingen
    • korte duur
    • lage dosis
    • dieet
      • calcium +
      • vitamine D
  • interacties
    • NSAIDs
    • anti-hypertensiva

✅ 5.3 JdH Tweedelijns anti-reumatische middelen

  • bij
    • rheumatoid arthritis (RA)
    • spondylarthritis
    • IBD
    • psoriasis
    • uveitis

5.3.1 Disease Modifying Anti-Rheumatic Drugs (DMARDs)

  • werken langzaam (w-m)
    • briding: NSAID of GCS
  • cave zwangerschap / lactatie
  • indeling
    • "small molecules" DMARDs
      • conventioneel synthetisch (csDMARDs)
        • methotrexaat (MTX)
          • gouden standaard
          • foliumzuur antagonist
            • MTX wekelijks (!) + foliumzuur (FZ) dagelijks
          • cytotoxisch
          • bijwerkingen
            • lever
            • beenmerg (myelo)
          • CI
            • nier
            • zwangerschap (teratogeen)
        • sulfasalazine
          • niet te verwarren met disulfiram (kater bij alcohol)
          • geen NSAID
          • wel 5-ASA
          • bijwerkingen
            • fertiliteit -
        • hydroxycholoroquine
          • QT verlenging
        • lefunomide
          • CI: zwangerschap
      • targeted synthetisch (tsDMARDs)
        • JAK inhibitoren (JAKi, -inib)
          • bijwerkingen
            • infecties
            • neoplasie
            • trombo-embolie
        • PDE4 remmers
    • biological (bDMARDs)
      • anti-cytokine
        • TNF-alfa remmers
        • IL antagonisten
      • MABs
        • -omab: mouse
        • -ximab: chimeric
        • -zumab: humanized
        • -umab: human
      • anti-drug antibodes (ADA)
      • bijwerkingen
        • infectie
        • neoplasie
        • anafylaxie / allergie
      • CI
        • levende vaccins
        • zwangerschap / lactatie

5.3.2 Andere immuunsuppressiva

  • indicaties
    • transplantatie
  • CI
    • zwangerschap (teratogeen) / lactatie
IL-2 inhibitie
  • ciclosporine
    • CYP3A4 substraat
      • pompelmoes = grapefruit
    • P-gp inhibitor
    • TDM
  • (tacrolimus)
    • CYP3A4
Cytokine productie remmers
  • GCS
Inhibitie purine/pyrimidine synthese
  • azathioprine (Imuran)
    • biotransformatie: mercaptopurine
    • myelotoxisch
    • cave: thiopurine methyltransferase (TPMT) deficiëntie
      • polymorfisme
        • geeft nog meer beenmergsuppressie
      • altijd eerst genotypering
  • (mycofenolaatmofetil)
Monoclonale antistoffen (MABs)
  • blokkade van T-cel receptoren
  • IL-2 receptor
  • cf. bDMARDs

✅ 5.4 JdH Migraine

Acute behandeling

Stap 1: mild - matig
  • niet-specifieke anti-migraine therapie
    • zuivere analgetica (hoge dosis)
      • paracetamol
      • codeine
      • tramadol
    • NSAID
    • gastro-prokineticum / anti-emeticum
      • domperidon (Motilium)
Stap 2: matig - ernstig
  • specifieke anti-migraine therapie
    • 5-HT agonisten: "triptanen" (-triptan)
      • bijwerkingen
        • paresthesieen
        • ...
      • cave
        • CV lijden
        • serotonine syndroom
          • ook bij
            • SSRIs
            • MAO-I
            • ergotamine
          • triade
            • (1) neuromusculaire excitatie (myoclonus, tremor, hyperreflexie, convulsies en rigiditeit)
            • (2) dysfunctie AZS (hyperthermie, tachycardie, hypo- of hypertensie)
            • (3) gewijzigde mentale status (agitatie en verwardheid)
    • CGRP receptor antagonisten: -gepant
      • "small molecule"
Stap 3: refractair
  • triptanen - NSAID
  • NSAID - opioid
  • moederkoornalkaloïden
    • ergotamine
      • Ergot: ?
      • dirty drug
      • bijwerkingen
        • GI
        • vasoconstrictie
        • ergotisme
          • gangreen
      • cave
        • lage
        • CYP3A4 substraat
        • CV lijden / hypertensie
        • zwangerschap / lactatie
        • serotonine syndroom

Preventieve therapie

  • CGRP receptor antagonisten (MABs)

✅ 5.5 JdH Jicht

  • Engels: gout
  • urinezuur
    • productie +
    • excretie -
      • ASA (lage dosis)
      • thiazide
      • lisdiuretica
      • nicotinezuur
    • excretie +
      • ASA (hoge dosis)
      • gliflozines (SGLT2 inhibitor)
  • behandeling
    • acuut
      • niet-medicamenteus
        • ijs
        • rust
      • medicamenteus
        • NSAIDs
        • colchicine (!)
          • nauwe therapeutische marge
          • bijwerkingen
            • GI: nausea, braken, diarree
          • intoxicatie
            • rhabdomyolyse
            • neuropathie
            • beenmerg depressie
            • nier- en leveraantasting
          • PK
            • CYP3A4 substraat
            • P-gp substraat
        • GCS
        • analgetica
        • (anti-IL-1 -umab)
    • profylaxe
      • vocht +
      • dieet
      • alcohol -
      • uricostatica: minder urinezuur productie
        • eerste keuze
        • producten
          • allopurinol
            • bijwerking: DRESS
          • (febuxostat)
        • interacties
          • azathioprine
          • mercaptopurine
      • uricosurica: meer urinezuur excretie
        • tweede keuze
        • alkaliniseren
      • recombinant uraat oxidase
  • Drug Reaction with Eosinophilia and Systemic Symptoms (DRESS)
    • exantheem
    • koorts
    • lymfadenopathie
    • orgaan aantasting (lever, nier, long)
    • oorzaken
      • allopurinol
      • anti-epileptica
      • AB
        • trimethoprim-sulfamethoxazol
      • NSAID

✅ 5.6 JdH Allergie

  • histidine -> histamine (decarboxylase)
  • triggers
    • weefselschade
    • IgE / allergeen
    • drugs
  • effecten
    • G protein (GPCR) receptoren
  • histamine receptoren
    • : (non)-VSMC, endotheel
    • : VSMC, parietaalcel
    • : CZS
    • : immuunsysteem
  • type I allergische reactie
  • pathofysiologie
    • urticaria = netelroos (cf. Urtica dioica = brandnetel), kwaddels
    • dermografisme: rode jeukende huidstreep na wrijven/krabben
    • angio-oedeem
    • oorzaken
      • noten
      • fruit
      • hooikoorts
        • allergische rhinoconjunctivitis
        • allergische rhinitis
          • "salute sign"
  • behandeling: anti-histaminica

competitieve receptor antagonisten

  • invers agonisten
    • onderdrukt constitutieve basisactiviteit
  • ethyl-aminogroep
  • generaties
    • eerste ("klassiek")
      • bijwerkingen
        • anti-muscarine
        • sedatie
        • anti-nausea en anti-braak
        • anti-Parkinson
        • alfa blokker
        • 5-HT blokker
        • lokaal anesthetisch
    • tweede ("niet-sederend")
      • cetirizine (Zyrtec)
      • geen anti-muscarine effecten
    • derde ("metaboliet")
      • levocetirizine
  • PK
    • PO
    • snelle absorptie
    • duur
      • gen 1: 4-6u
      • gen 2: 12-24u
  • PD
    • reversibel
    • effecten
      • vasodilatitie -
      • capillaire permeabiliteit -
        • oedeem -
      • jeuk -
      • anti-muscarine (zie deel 2)
      • (anti?) dopamine effect
      • i.f.v. CZS penetratie
        • sedatie
  • indicaties
    • allergische rhinoconjunctivitis
      • gebruik eerst intranasale glucocorticoiden
      • daarna pas systemische anti-histaminica
    • allergische dermatosen
    • reisziekte
    • anafylactische reacties
      • adrenaline IM
      • (+ ) anti-histaminica
      • glucocorticoïden
    • nausea / braken (Ménière; betahistine)
    • alternatief
      • anxiolyse / sedatie
      • migraine profylaxe
  • contra-indicaties
    • relatief
      • anti-cholinerge werking
        • cave benigne prostaathypertrofie (BPH), glaucoom
      • zwangerschap / lactatie
  • interacties
    • sedativa
    • CYP3A4
  • bijwerkingen
    • ...
    • aritmie (QTc verlenging)
      • kan ook bij
        • chinolonen (AB)
        • macroliden (AB)
        • (es)citalopram (SSRI)

receptor antagonisten

  • zie 5.11 GI

✅ 5.7 JdH Astma

  • chronisch inflammatoire luchtwegaandoening
    • vernauwing
      • oedeem
      • slijmen
  • acuut: samentrekking spieren
  • dyspnee
  • onder controle?
    • checklist
    • o.b.v. longfunctie ()
  • preventie
    • niet roken
    • levenstijl
      • voeding
      • beweging
    • uitlokkende factoren vermijden
      • huisdieren
      • luchtpollutie
    • vaccinatie
      • pneumococcen

Behandeling

  • richtinglijnen: GINA (cf. GOLD bij COPD)
Anti-inflammatie: inhalation corticosteroid (ICS)
  • systemische opname
    • wel snelle metabolisatie
    • dus beperkte systemische bijwerkingen
    • mond goed spoelen na inhalatie
  • soorten (ter info)
    • (1) MDI: metered dose inhalation
      • klassieke puffer
      • coordinatie drukken + inademen
        • cave kinderen / ouderen
        • eventueel met voorzetkamer
    • (2) DPI: dry powder inhalation
      • minder coordinatie nodig
    • (3) verneveling / aerosol
  • producten
    • budesonide
    • beclomethasone
Bronchodilatatie (BD)
agonist (BA)
  • short acting (SABA)
    • fast acting (FABA)
      • fenoterol
      • salbutamol
        • systemische bijwerkingen
          • tachycardie (!)
            • drie oorzaken
              • vasodilatatie: reflex tachycardie
              • stimulatie beta2 receptoren hart (80% is beta1, maar niet 100%)
              • pre-synaptische beta2 receptoren: NA+
          • tremor
          • hypoK
          • hyperglycemie
  • long acting (LABA)
    • fast acting (FABA)
      • formoterol 🥇
    • slow acting
      • vilanterol
      • salmeterol
      • indacaterol
      • olodaterol
Anti-cholinergica / muscarine antagonist (MA)
  • short acting (SAMA)
    • ipratropium
      • quaternair amoniumzout
        • obligaat positief
        • werkt enkel lokaal (bij inhalatie)
        • dus geen systemische bijwerkingen
  • long acting (LAMA)
Stappenplan

  • i.f.v. mate van controle
  • noodtherapie
    • anti-inflammatory reliever (AIR): ICS + FABA (formoterol)
    • optionele add-on: SAMA
  • onderhoudstherapie
    • stap 1-2
      • low-dose ICS + formoterol (zo nodig)
    • stap 3
      • low-dose ICS + formoterol (onderhoudstherapie)
    • stap 4
      • medium-dose ICS + formoterol (onderhoudstherapie)
    • stap 5
      • add-on LAMA
      • high-dose ICS + formoterol (onderhoudstherapie)
Extra
  • xanthine derivaten: theofylline
    • bronchodilatatie
    • slow-release tablet
      • niet op kauwen
    • bijwerkingen
      • cf. caffeine
      • CZS excitatie
      • tachycardie
      • inotropie +
      • diurese
    • no switch
    • TDM
    • oud
    • weinig gebruikt
  • leukotrieen receptor antagonisten (LTRA)
    • anti-inflammatoir
    • weinig gebruikt
    • montelukast
      • bijwerkingen
        • psychische bijwerkingen
        • ...
  • biologicals (MABs)
    • IgE-antistof
      • omalizumab
    • IL-5 receptor MABs
      • eosinofielen -

Herhaling ziekteleer ademhaling

Afkorting Betekenis
β2-mimetica Bronchodilatators - best bij astma
→ FABA Fast Acting β2 Agonist (~2 min)
→ SABA Short Acting β2 Agonist (60–90 min)
→ LABA Long Acting β2 Agonist (12–24 u)
Anticholinergica Bronchodilatators - best bij COPD
→ SAMA Short-Acting Muscarinic Antagonist
→ LAMA Long-Acting Muscarinic Antagonist
Corticosteroïden Anti-inflammatoire therapie
→ ICS Inhaled Corticosteroids
→ OCS Oral Corticosteroids
Stofnaam Classificatie
salbutamol (Ventolin) FABA + SABA
fenoterol FABA + SABA
formoterol FABA + LABA
ipratropium SAMA
beclomethasone ICS
budesonide ICS
Combinatietherapie (hier altijd) Middel
Noodtherapie → FABA + ICS
Onderhoudstherapie → LABA + ICS
Nood + onderhoud → formoterol + ICS

✅ 5.8 JdH Anafylactische reacties

Behandeling

Adrenaline (IM)
  • bv. EpiPen
  • alfa + beta effecten
    • vasoconstrictie
      • bloeddruk +
    • bronchorelaxatie
    • capillaire permeabiliteit -
      • oedemen -
  • eventueel tweede dosis na 5m
Glucocorticoiden
  • hydrocortison
  • methylprednisolon
  • helpt niet acuut
  • helpt wel na enkele uren
H1 en H2 anti-histaminica
  • H1: promethazine (IM)
    • indicaties
      • urticaria
      • oedeem
      • pruritus
mimetica (SABA)
  • tegen bronchospasmen
  • salbutamol

Preventie

  • dermatologische patch testen
  • desensitisatie voor bijen- en wespengif

✅ 5.9 JdH Diabetes mellitus

  • type 1 (DM1)
  • type 2 (DM2)
  • insuline
    • meer glucose opname
  • symptomen
    • slaperig, moe
    • droge tong
    • polyurie
    • dorst
  • complicaties
    • diabetes voet

Behandeling

medicatie(klasse) effect op gewicht
insuline +
gliptinen ?
metformine -
sulfamiden +
gliniden +
glitazonen +
gliflozinen -
GLP-1 mimetica -
Levensstijl
Insuline en analogen
  • SC
  • types
    • natural
    • rapid acting
    • short acting
    • long acting: glargine
  • bijwerkingen
    • hypoglycemie (!)
      • duizelig
      • beven
      • slecht zien
      • zweten
      • bleek
      • hoofdpijn
      • moe
      • honger
      • wisselend humeur
      • R/ glucagon
    • gewicht +
    • lipodystrofie
Orale anti-diabetica (gli)
Gliptinen
  • -gliptine
  • DPP-4 inhibitie
  • indicatie: DM2 add-on
  • cave
    • zwangerschap en lactatie
Biguaniden - metformine
  • renale excretie
  • voordelen
    • gewicht -
    • geen hypoglycemie
    • macrovasculaire complicaties -
  • cave zwangerschap
  • indicatie: DM2 🥇
Sulfamiden - glibenclamide
  • indicatie: DM2
  • PK
    • eiwitbinding
  • cave
    • hypoglycemie
    • gewicht +
Gliniden
  • repaglinide
  • cf. sulfamiden
  • minder hypoglycemie
  • indicatie: DM2
  • contra-indicaties
    • zwangerschap en lactatie
Thiazolidinedionen / glitazonen
  • pioglitazon
  • PK
    • hoge eiwitbinding
  • PD
    • langzame hypoglycemie
  • indicatie: DM2 (add-on)
  • cave
    • vochtretentie
Gliflozinen (SGLT2 inhibitoren)
  • -gliflozine
  • "lozen glucose"
  • sodium-glucose co-transporter 2 (SGLT2) inhibitor
    • reabsorptie glucose in nier
  • PK
    • P-gp inhibitor
  • indicatie: DM2
    • monotherapie
    • metformine add-on
  • cave
    • UTI
    • hypoglycemie
    • zwangerschap en lactatie
    • keto acidose
    • melding gemaakt van: amputaties, gangreen van Fournier
    • helpt ook bij hartfalen
Incretine (GLP-1) mimetica
  • -tide
  • GLP-1 analogen (SC)
    • langwerkend (wekelijks)
      • dulaglutide
      • semaglutide (Ozempic)
      • exenatide (verlengde afgifte)
    • kortwerkend (dagelijks)
      • exenatide
      • liraglutide
      • lixisenatide
  • GIP/GLP-1
    • tirzepatide (Mounjaro)
  • werking
    • imitatie endogene GLP-1
    • vertraagde maaglediging
    • verzadigingsgevoel
    • gewicht -
  • indicatie
    • voorkeur add-on bij DM2 na metformine
  • cave
    • hypoglycemie
    • zwangerschap en lactatie
Pancreas transplantatie

✅ 5.10 JdH Osteoporose

  • pathofysiologie
    • poreus bot
    • osteoclasten: afbraak
    • osteoblasten: aanmaak
  • gevolgen
    • heupfractuur
      • hoge mortaliteit
  • meting: bone mineral density (BMD)
  • oorzaken
    • primaire osteoporose
      • leeftijd: seniel (70j+)
      • post-menopauze (50j+)
    • secundaire osteoporose
      • ziekte
      • medicatie
        • glucocorticoiden (!)
        • (PPIs)
  • risicofactoren
    • ACCESS
      • alcohol
      • corticosteroids (!)
      • calcium low
      • estrogen low
      • smoking
      • sedentary
    • laag BMI
  • valpreventie

Behandeling

Niet-farmacologisch
Levensstijl
  • cf. risicofactoren
Calcium
  • best 's avonds
  • opbouw gebeurt 's nachts
  • bijwerkingen
    • obstipatie
    • hyperCa
      • nierstenen
  • interacties (dus niet gelijktijdig innemen)
    • bisfosfonaten
    • opname calciumcarbonaat minder bij hoge pH
      • link met PPIs
    • chelaatvorming
      • chinolonen
      • tetracyclines
Vitamine D
  • vitamine D3 = cholecalciferol
  • vetoplosbaar (ADEK)
    • accumulatie, intoxicatie
      • obstipatie
      • verminderd bewustzijn
  • productie
    • o.i.v. UV in huid
      • cholesterol -> vitamine D3
    • activatie in lever
      • 25(OH)-D3
    • activatie in nier
      • 1,25(OH)2-D3
  • werking
    • botvorming
Farmacologisch
bisfosfonaten
  • niet BI-fosfonaten
  • generaties: niet belangrijk
  • -dronaat
  • combineren met calcium en vitamine D
  • werking
    • inhibitie osteoclasten, en dus botafbraak
  • indicaties
    • osteoporose (primair of secundair)
    • hyperCa
    • ziekte van Paget
    • botmetastasen: preventie fracturen
  • PK
    • PO of IV
    • lage biologische beschikbaarheid
    • nuchter innemen
      • niet samen met calcium
      • met veel water
        • risico op slokdarm ulcera
  • bijwerkingen
    • osteonecrose mandibula
      • belang tandhygiene
raloxifeen - selectieve estrogeen receptor modulator (SERM)
  • werking
    • weefselspecifiek
      • bot en lever: oestrogeen receptor agonist
      • borst en endometrium: oestrogeen receptor antagonist
  • indicatie
    • osteoporose
    • enkel bij vrouwen
  • bijwerkingen
    • flushing
    • VTE
    • CVA
  • tamoxifen is ook SERM, maar verder ongerelateerd
    • bij hormoongevoelige borstkanker
    • borst: agonist
    • endometrium: antagonist (partieel)
teriparatide
  • toediening: SC
  • stukje van parathyroid hormoon (PTH)
  • werking
    • PTH continu: bot resorptie +
    • PTH intermittent: bot aanmaak +
  • indicatie
    • man / vrouw
    • max 2j
MABs
  • bijwerking: osteonecrose mandibula

✅ 5.11 MC Gastro-intestinaal

5.11.1 Peptische aandoeningen: ulcera en GERD

  • twee belangrijkste oorzaken (90%+)
    • H. pylori
    • NSAIDs
      • minder prostaglandines
        • minder perfusie nier
      • meer cardiovasculaire problemen
  • farmacotherapie
    • doelen
      • verminderen zuursecretie
      • vermeerderen mucosa bescherming
      • eradicatietherapie indien H. pylori

  • legende
    • parietaalcel
    • MC = histaminocyt
    • MR = muscarine receptor
      • cholinerge bezenuwing
      • anticholinergicum: atropine
        • te veel bijwerkingen
        • niet meer gebruikt
    • GR = gastrine receptor
      • heel sterke stimulatie zuursecretie
    • H2R = histamine receptor
      • stimulatie
    • PGR = prostaglandine (PG) receptor
      • inhibitie
    • proton pomp
    • K+, Cl- symporter
H2 receptor antagonisten
  • matig effect op pH
  • heel veilig
    • ook tijdens zwangerschap
  • voorbeelden
    • ranitidine
      • competitieve inhibitor
      • vroeger (~jaren '70-'80, voor PPIs) heel veel gebruikt
Proton pomp inhibitoren (PPIs)
  • meest gebruikt
    • 10% populatie neemt PPIs
    • "comfortmedicatie"
    • vaak standaard opgestart in ziekenhuizen (o.a. ICU)
      • wordt na ontslag verder ingenomen
      • onduidelijk wanneer patient mag stoppen
  • irreversibele inhibitor
  • volledige neutralisatie maag pH
    • korte half life (1.5u)
    • zuurinhibitie: 24u (want nieuwe HCl synthese duurt even)
  • eigenschappen
    • veilig
      • ook tijdens zwangerschap
    • weinig interacties
    • geen pre-klinische teratogeniciteit (dus bij dierproeven)
    • CYP2C19 remmer
  • bijwerkingen
    • zeldzaam
      • nausea
      • dairree
      • hoofdpijn
      • tinnitus
      • huiderupties
    • bij langdurig gebruik
      • osteoporose, fracturen
      • C. difficile infecties
      • pneumonie
  • snelle werking
  • preventief en curatief
  • weinig bijwerkingen
  • ook OTC beschikbaar
  • 1u voor maaltijd op lege maag
    • biologische beschikbaaheid -50% bij inname met voedsel
  • stoffen
    • omeprazol (racemisch mengsel R en S isomeer)
    • esomeprazol (S isomeer)
      • om patent te behouden
      • statistisch significant verschil met omeprazol
      • klinisch: geen verschil
    • pantoprazol (meest gebruikt)
  • indicaties
    • GERD
    • peptische ulcera
    • preventie ulcera bij risicopatienten (NSAID gebruik)
    • preventie rebleeding ulcera
    • non-ulcer dyspepsie (minder effectief)
    • preventie stress-gerelateerde bloeding
    • gastrinoma indien resectie onmogelijk (hoge dosis)
      • produceert gastrine
misoprostol
  • prostaglandine E1 (PGE1) analoog
  • effect
    • inhibitie zuursecretie
    • cytoprotectief: mucosa weerstand+
    • versnelt genezing ulcera
  • preventief en curatief
  • bijwerkingen
    • nausea
    • braken
    • diarree
    • uterus contracties / miskraam
      • absolute CI: gewenste zwangerschap
  • off-label indicaties
    • abortus
    • expulsie na miskraam
    • contractie uterus na bevalling
      • goedkoper dan oxytocine
      • moet niet koel bewaard worden
      • ideaal voor ontwikkelingslanden
    • bij uterine atony
      • na meerdere zwangerschappen
    • inductie bij miskraam (mors in utero)
    • inductie bij mola (samen met methotrexaat)
    • inleiden arbeid (PO, lage dosis)
Antacida
  • o.b.v. zouten
    • CaCO3, Al(OH)3, Mg(OH)2
    • zoutbelasting
      • Al: obstipatie
      • Mg: diarree
      • opletten bij hartfalen
  • enkel symptomatisch
    • adjuvant gebruik
  • kortwerkend (2u)
  • interacties
    • absorptie quinolones, tetracylines, Fe, ... (zie deel 1)
  • soms secundaire vermeerdering zuursecretie
  • minder gebruikt sinds vlotte beschikbaarheid PPIs
Antibiotica
  • doel: eradicatie H. pylori
  • standaard schema: 2/d gedurende 10d
    • PPI: omeprazole 20mg (of equivalent)
    • amoxicilline 1g
    • clarithromycine 500mg
    • metronidazol 500mg
  • examen
    • exacte doses niet belangrijk
    • wel duidelijk aanvoelen dat het om eradicatie gaat

5.11.2 (Gastro-)prokinetica

  • D2 antagonisten (zie 5.11.3)
    • metoclopramide
    • domperidon (Motilium)
    • alizapride

5.11.3 Anti-emetica

  • oorzaken
    • medicatie
    • migraine
    • viraal / bacterieel
    • intoxicatie
      • vaak alcohol
    • zwangerschap: ochtendmisselijkheid (soms, eerste 12w)
    • reisziekte
  • centrale regulatie
  • braakcentrum
  • chemoreceptor trigger zone (CRTZ)
    • niet helemaal binnen BBB
  • NT
    • ACh
    • histamine
    • 5-HT
    • dopamine
  • farmacotherapie: anti-emetica
    • vooral bij chemotherapie (cytostatica)
    • liever niet bij zwangerschap
      • bij groot probleem: ziekenhuisopname
    • niet bij brakend kind zonder gekende oorzaak
    • indeling
      • H1 antagonisten
        • eerste generatie (oud)
          • promethazine
          • diphenhydramine
          • hebben allemaal sedatieve en anti-cholinerge bijwerkingen
            • CI (herhaling)
              • glaucoom
              • benigne prostaat hypertrofie (BPH)
              • jonge kinderen (hyperthermie)
      • antimuscarinica
        • scopolamine (bij reisziekte, zie deel 2)
      • D2 antagonisten
        • metoclopramide
        • domperidon (Motilium)
          • vaak risk > benefit
          • enkel op voorschrift
        • risico's (herhaling deel 2)
          • extrapiramidale symptomen (EPS)
          • hyperprolactinemie
          • QT problemen
          • dyskinesie
      • 5-HT3 antagonisten
        • setronen
          • SmPC indicaties
            • braken en nausea bij cytostatica / radiotherapie
            • braken en nausea post-op
      • fenothiazines en butyrofenonen
        • D2 antagonist in CRTZ
        • oude anti-psychotica
          • zie deel 3
          • licht sedatief
            • interessant in palliatieve setting
      • cannabinoiden
        • zeker niet beste optie
      • hoge doses glucocorticoiden (bv. dexamethason)
        • werkt heel goed
        • vaak bij kankerpatienten
      • neurokinine (NK1) receptor antagonisten (-pitant)
        • aprepitant
        • netupitant
        • bij kankerpatienten
        • altijd in combinatie met
          • 5-HT3 antagonisten
          • glucocorticoiden
  • post-op nausea en braken
    • risico factoren
      • vrouwen
      • niet-rokers
      • reisziekte gevoelig
      • peri-operatieve opioiden
    • beste behandeling onduidelijk
    • opties
      • alizapride
        • enkel behandeling
        • ook voor kinderen
      • dexamethasone
      • ondansetron
        • preventie (bij risicopatienten) en behandeling
        • voorkeur prof?
      • domperidon
        • enkel volwassenen

5.11.4 Pancreas enzym substituut

  • bij exocriene pancreas insufficientie
  • wie
    • muco patienten
    • chronische pancreatitis
      • o.a. door stenen
  • orale substitutie
    • lipase (voor vetten)
    • amylase (voor koolhydraten/zetmeel)
    • protease (voor proteinen)
  • maagsapresistente capsules

5.11.5 Laxantia

  • meestal zelfmedicatie
    • OTC
    • ook bij eetstoornissen
  • voldoende vocht innemen
  • bevorderen ook peristalsis
  • indeling
    • bulk-laxantia
      • niet absorbeerbare, hydrofiele colloiden
      • psyllium
      • methylcellulose
    • osmotische laxantia
      • o.a. bij darmvoorbereiding coloscopie
      • lactulose
        • vooral bij hepatische encephalopathie (excretie N)
      • sorbitol
    • lokaal irriterende of stimulerende laxantia
      • stimulatie enterisch ZS
      • meestal voor kortdurend, eenmalig gebruik
      • verlies K+
      • senna
      • castorolie
      • fenolftaleine
      • bisacodyl
    • prucalopride
      • verwant aan cisapride
        • van markt gehaald wegens QT problemen
      • selectieve 5-HT4 agonist
      • duur
      • niet tijdens zwangerschap
      • geen eerste keuze
        • bij therapieresistente obstipatie

5.11.6 Anti-diarrheica

  • water + zoutbalans
  • risicogroepen deshydratatie
    • kinderen (kan heel snel gaan)
    • ouderen
  • loperamide (Imodium)
    • vertraagde transit
      • dus enkel symptomatisch
    • cave: infectieuze enteritis
    • terugbetaling
      • bij IBD met hoge stoelgangsfrequentie
        • risico op toxisch megacolon
  • adsorberende stoffen
    • minder effectief
  • AB
    • bij specifieke indicaties
  • colestipol en cholestyramine
    • hypolipidemica / harsen
    • bij galzout diarree (short bowel)
  • somatostatine (SST) / octreotide
    • bij GI endocriene tumoren

Anti-spasmodica

  • anti-cholinergica
    • scopolamine (Buscopan)
  • bij IBS
    • beperkte effectiviteit
    • niet terugbetaald

5.11.7 IBD

  • salicylaten: 5-ASA
  • immuunsuppresiva
    • corticosteroiden (systemisch en lokaal)
    • cytostatica
      • azathioprine
      • cyclosporine
    • AB
    • MABs ("biologicals")
      • o.a. anti-TNF-
        • infliximab
        • adalimumab
        • ...

5.11.8 Infestatie met wormen

  • belang anamnese
  • benzi-imidazoles
    • mebendazol (Vermox)
    • species-specifieke toxiciteit
    • tegen oxyuren (Enterobius vermicularis)
      • heel kleine witte wormpjes
      • veel jeuk
    • steeds hele familie behandelen
    • grote kans op herbesmetting
      • opnieuw behandelen na 2-4w
    • door BBB
      • niet onder 2j: risico op convulsies
  • niclosamide
    • tegen Taenia (lintwormen)
    • quasi geen absorptie
      • tenzij inname met alcohol
      • lokale werking
    • best combineren met laxantia
  • nitro-imidazolen
    • tegen protozoa en anaerobe kiemen
      • Trichomonas vaginalis (SOA)
      • Entamoeba histolytica
      • Giardia intestinalis
      • Gardnerella vaginalis
    • bijwerkingen
      • metaalsmaak
      • hoofdpijn
      • disulfiram-effect (zie deel 1)
        • inhibitie afbraak alcohol -> kater
      • nausea
    • metronidazol
    • ornidazol
    • tinidazol
  • ivermectin
    • werkt tegen veel parasieten
      • zie ook deel 2 (luizen, schurft)
      • infectie met nematoden en arthropoden (bij mens en dier)
    • oraal of creme
  • soms geneesmiddel enkel via import beschikbaar bij exotische parasieten
    • praziquantel bij Schistosoma (tropen + Corsica)
    • in Belgie enkel mebendazol tegen Ascaris (spoelworm)