Anatomie en functie van het menselijk bewegingsstelsel (2022-2023)

Praktisch

• 9 stp (oud curriculum)
• jaarvak
• prof. P. Herijgers (decaan)
• cursus: Acco, excl. tekeningen uit de les
• examen
  • 1 vraag per hoofdstuk
    • heel sterke focus op bovenste en onderste ledematen
      • minder op voet, hand
    • minder op andere hoofdstukken (rug, thorax, abdomen, pelvis, hoofd, nek)
  • bij elke tekening
    • orienteren
      • superieur/lateraal/…
      • voor-achter/boven-onder/…
  • puntenverdeling
    • grote open vraag (5/20)
      • bespreek regio/compartiment
        • grenzen afbakenen
      • bespreek {functie} van {gewricht}
        • exorotatoren heup
        • evertoren voet
        • ...
    • vijf kleine open vragen (5/20)
      • plexus
        • context: waar gelegen
        • rr. ant.
        • schema
        • waar gaan zenuwen heen? (high level)
      • kleine tekening (wervel, tarsal, …)
      • bloedvaten (komt verder amper aan bod)
      • biomechanica
        • welke hefboom
        • effect van spier
      • ...
    • meerkeuzevragen (5/20)
    • 10 structuren op tekening benoemen (5/20)
      • meestal Gray's
      • soms Sobotta

Afkortingen

• arteria: a.
• arteriae: aa.
• vena: v.
• venae: vv.
• ductus: d.
• nervus: n.
• nervi: nn.
• musculus: m.
• musculi: mm.
• musculi (genitief): mi.
• ligamentum: lig.
• ligamenta: ligg.
• articulatio: art.
• ramus: r.
• rami: rr.
• processus: proc.
• processus (mv.): procc.
• truncus: tr.
• circumflexa: cx.
• cartilago: c.
• cartilagines: cc.
• MT: os metatarsale
• MC: os metacarpale
• PIP: proximal interphalangeal joints
• DIP: distal interphalangeal joints
• MCP: metacarpophalangeal joints

Overzicht

Ossa

• som: 197/206
  • excl. sommige beenderen uit de schedel

Nominatief (enkelvoud)	Nominatief (meervoud)	Genitief (enkelvoud)	Type	Aantal	Figuur
atlas	atlantes?	atlantis	onregelmatig	1	3.5
axis	axides?	axis	onregelmatig	1	3.6
vertebra cervicalis	vertebrae cervicales	vertebrae cervicalis	onregelmatig	5	3.4
vertebra thoracica	vertebrae thoracicae	vertebrae thoracicae	onregelmatig	12	3.7
vertebra lumbalis	vertebrae lumbales	vertebrae lumbalis	onregelmatig	5	3.8
os sacrum (S1-S5)	ossa sacra	ossis sacri	onregelmatig	1	3.9
os coccygis	ossa coccyges	ossis coccygis	onregelmatig	1	/
costa I-XII	costae	costae	plat	24	4.3, 4.4
sternum	sterna	sterni	plat	1	4.5, 7.5
os coxae	ossa coxae	ossis coxae	plat	2	5.3, 5.4, 6.1, 6.3
femur	femora	femoris	lang	2	6.2, 6.5
patella	patellae	patellae	sesamoid	2	6.6
tibia	tibiae	tibiae	lang	2	6.7, 6.8, 6.19, 6.21
fibula	fibulae	fibulae	lang	2	6.9, 6.20, 6.21
talus	tali	tali	onregelmatig	2	6.27
calcaneus	calcanei	calcanei	onregelmatig	2	6.28
os naviculare	ossa navicularia	ossis navicularis	onregelmatig	2	6.29
os cuneiformis	ossa cuneiformia	ossis cuneiformis	onregelmatig	6	6.30, 6.31, 6.32
os cuboideum	ossa cuboidea	ossis cuboidei	onregelmatig	2	6.30, 6.31, 6.32
os metatarsale I-V	ossa metatarsi	ossis metatarsalis	lang	10	6.30, 6.31, 6.32
phalanx proximalis I-V	phalanges proximales	phalangis proximalis	lang	10	6.30, 6.31, 6.32
phalanx media II-V	phalanges mediae	phalangis mediae	lang	8	6.30, 6.31, 6.32
phalanx distalis I-V	phalanges distales	phalangis distalis	lang	10	6.30, 6.31, 6.32
clavicula	claviculae	claviculae	lang	2	7.2, 7.5, 7.6
scapula	scapulae	scapulae	plat	2	7.3, 7.6, 7.7
humerus	humeri	humeri	lang	2	7.4, 7.7, 7.18, 7.21
radius	radii	radii	lang	2	7.19, 7.27, 7.29, 7.21
ulna	ulnae	ulnae	lang	2	7.20, 7.28, 7.29, 7.21
os scaphoideum	ossa scaphoidea	ossis scaphoidei	onregelmatig	2	7.37
os lunatum	ossa lunata	ossis lunati	onregelmatig	2	7.37
os triquetrum	ossa triquetra	ossis triquetri	onregelmatig	2	7.37
os pisiforme	ossa pisiformia	ossis piriformis	onregelmatig	2	7.37
os trapezium	ossa trapezoidea?	ossis trapezi	onregelmatig	2	7.37
os trapezoideum	ossa trapezoidea	ossis trapezoidei	onregelmatig	2	7.37
os capitatum	ossa capitatia	ossis capitati	onregelmatig	2	7.37
os hamatum	ossa hamata	ossis hamati	onregelmatig	2	7.37
os metacarpale I-V	ossa metacarpalia	ossis metacarpalis	lang	10	7.37
phalanx proximalis I-V	phalanges proximales	phalangis proximalis	lang	10	7.37
phalanx media II-V	phalanges mediae	phalangis mediae	lang	8	7.37
phalanx distalis I-V	phalanges distales	phalangis distalis	lang	10	7.37
os frontale	ossa frontalia	ossis frontalis	plat	1	/
os temporale	ossa temporalia	ossis temporalis	onregelmatig	2	/
os parietale	ossa parietalia	ossis parietalis	plat	2	/
os occipitale	ossa occipitalia	ossis occipitalis	plat	1	/
os zygomaticum	ossa zygomatica	ossis zygomatici	onregelmatig	2	/
os sphenoidale	ossa sphenoides	ossis sphenoidalis	onregelmatig	1	/
os nasalis	ossa nasalia	ossis nasalis	plat	2	/
os lacrima	ossa lacrimalia	ossis lacrimalis	plat	2	/
vomer	vomeres?	vomeris	plat	1	/
maxilla	maxillae	maxillae	onregelmatig	2	/
mandibula	mandibulae	mandibulae	onregelmatig	1	8.1, 8.2, 8.3, 8.4
os hyoideum	ossa hyoidea	ossis hyoidei	onregelmatig	1	8.5
os palatinum	ossa palatina	ossis palatini	onregelmatig	2	/

Musculi

• soorten spieren
  • 
  • (a) spoelvormig
  • (b) tweekoppige spier (biceps)
    • m. biceps brachii
    • m. biceps femoris
    • m. gastrocnemius
    • m. sternocleidomastoideus
    • m. supinator
    • m. flexor carpi ulnaris
    • m. pronator teres
    • m. adductor pollicis
    • m. flexor digitorum superficialis
    • m. rectus femoris
    • m. adductor hallucis
  • meerkoppige spier
    • m. triceps brachii
    • m. triceps surae
      • m. soleus
      • m. gastrocnemius
    • m. deltoideus
    • serratus?
    • diaphragma?
  • (c) Tweebuikige spier
    • m. omohyoideus
    • m. occipitofrontalis
    • m. digastricus
  • (d) Platte spier
    • m. obliquus externus abdominis
    • m. obliquus internus abdominis
    • m. transversus abdominus
    • m. rectus abdominis
    • m. trapezius
    • m. lattisimus dorsi
    • m. serratus anterior
    • mm. intercostales intimi?
    • mm. intercostales interni
    • mm. intercostales externi
    • m. pectoralis maior
  • (e) intersectiones tendineae
    • m. rectus abdominis
  • (f) unipennate spier
    • m. peroneus longus, brevis, tertius
    • spieren in hand, voet?
  • (g) bipennate spier
    • m. rectus femoris
  • multipennate spier
    • m. deltoideus
    • m. soleus

1 Algemene begrippen

• anatomie
  • systematisch
    • per systeem
    • focus van deze cursus
  • topografisch
    • per regio
• standaard anatomische positie
  • rechtop
  • handpalmen naar voor
    • maximaal gesupineerd
• anatomische vlakken
  • coronale = frontale vlak
  • sagittale vlak
    • speciaal geval: mediane vlak
  • transversale = horizontale = axiale vlakken
• termen
  • ligging
    • anterior (ant.) = ventralis
    • posterior (post.) = dorsalis
    • medianus (op de mediaan)
    • medialis (med.; naar de middellijn)
    • lateralis (lat.; naar de zijkant)
    • superior (sup.)
    • inferior (inf.)
    • proximalis
    • distalis
    • cranialis
    • caudalis
    • superficialis
    • profundus
    • circumflexa (cx.)
  • beweging
    • flexio
    • extensio
    • abductio
    • adductio
    • rotatio
    • circumductio
    • voor handen (en voeten)
      • pronatio
      • supinatio
        • "kom soep"
    • voor voeten
      • eversio
      • inversio
• fascia
  • != facies (vlak)
  • bindweefselig vlies
  • soorten
    • oppervlakkig vs diep
    • dik (compartimenten) vs dun (o.a. individuele spieren)
    • septum intermusculare

Cartilago

• types
  • cartilago hyalina
    • gladde gewrichtsvlaktes
    • 1-5 mm
  • elastisch
    • buigzamer
    • oorschelp
    • epiglottis
  • fibrocartilagineus = fibreus
    • bestand tegen druk en rek
    • meniscus
      • knie
    • discus intervertebralis
• geen bloedvaten of zenuwen

Os

• os longum
• os planum
  • sandwhich
    • cortex
    • rood merg
    • cortex
• os irregulare
• os sesamoideum
  • in pezen met veel spanningsopbouw

Fig 1.01

Fig 1.01 - opbouw van een lang bot

• periosteum = beenvlies
• substantia corticalis
  • corticaal bot = cortex
• substantia spongiosa
  • tracebulair bot
• caput / epiphysis
• collum / metaphysis
• corpus / diaphysis
• facies articularis
• kanalen van Havers

Diarthrosis

• = synoviaal gewricht
  • andere types gewrichten: zie appendix
• cartilago hyalina
• cavum articulare
• synovia
  • = synoviaal vocht
• membrana synovialis
  • slijmvlies
  • produceert synovia
• capsula fibrosis
• bursa
• vagina synovialis
• discus articularis
  • voorbeelden
    • articulatio sternoclavicularis
    • distale ulna
    • articulatio temporomandibularis

Musculus

• samenwerking
  • agonist
    • primaire spier bij beweging
  • synergist
  • antagonist
• origo
  • minst beweeglijk
  • meestal proximaal
• insertio
  • meest beweeglijk
  • meestal distaal
• venter
• caput
• tendo

2 Biomechanica

• arbeid
  • $W = \vec F \cdot \vec{\Delta x} = F \Delta x \cos \theta$
• Newton
  • eerste wet
    • traagheid
  • tweede wet
    • $\vec F = \frac{d\vec p}{dt} = m\vec a$
  • derde wet
    • actie-reactie
• moment
  • $\vec M = \vec d \times \vec F = \vec e \times \vec F_a$
  • $M = dF \sin \theta$
  • methode 1 (klassiek)
    • $d$: kortste afstand tussen as en krachtvector
    • $\vec d$ loodrecht op $\vec F$
  • methode 1 (voorkeur prof)
    • $\vec e$: van as naar aanhechtingspunt $F$
    • $\vec F_a$: component van $\vec F$ loodrecht op $\vec e$

• hefbomen
  • $\dfrac{d_{last}}{d_{macht}} = \dfrac{F_{macht}}{F_{last}}$
  • drie componenten
    • load L
    • fulcrum F
    • effort E
  • eerstegraads (LFE)
    • centraal: F
    • voorbeelden
      • wip
      • schaar
      • atlanto-occipitaal nekgewricht
      • zwevende voet
  • tweedegraads (FLE)
    • centraal: L
    • zeldzamer omdat scharnier en pees vaak dicht tegen elkaar liggen
      • tegenvoorbeeld: spier met lange pees zoals m. extensor digitorum longus
    • voorbeelden
      • notenkraker
      • kruiwagen
      • teenstand
      • dijbeen al zittend opheffen
  • derdegraads (LEF)
    • centraal: E
    • meest voorkomend
    • voorbeelden
      • pincet
      • flexie voorarm
      • bijten
      • met vinger op knop duwen
• stabiliteit
  • factoren
    • massamiddelpunt = zwaartepunt
    • steunvlak
    • massa lichaam
    • lijn zwaartekracht
  • types
    • stabiel evenwicht
      • zwaartepunt boven steunvlak
    • onstabiel evenwicht

• scharnier: sagittale as
• m. supraspinatus
  • altijd abductie
• m. deltoideus
  • hoek < 15 graden: adductie
  • hoek > 15 graden: abductie
• tip
  • herhaal oef voor 2 andere assen (verticaal en frontaal)
  • m. teres maior en minor voor endo- en exorotatie
• in realiteit: complexe beweging rond meerdere assen
• op examen: beweging rond 1 as

3 Dorsum

Osteologie

Columna vertebralis

• grootte: C < T < L
• promontorium: hoek L5 -> sacrum
• bewegingen
  • flexie vs extensie
  • rotatie

Fig 3.01

Figuur 3.1. De rug, overzicht

• os occipitale > proc. mastoideus
• 7 vertebrae cervicales: C1-C7
  • kleinst
• 12 vertebrae thoracicae: T1-T12
  • = vertebrae dorsales
  • waar costae aanhechten
• 5 vertebrae lumbales: L1-L5
  • grootst
• os sacrum
  • fusie van S1-S5
• os coccygis = coccyx
• discus intervertebralis
• medulla spinalis = ruggenmerg
  • niet te verwarren met beenmerg
• cauda equina = paardenstaart
• promontorium
  • hoek van L5 naar os sacrum
• bewegingen
  • flexie / extensie
  • rotatie

Fig 3.02

Figuur 3.2. Krommingen van de wervelzuil

• embryo
  • hoofd
  • stuit
  • enkel kyphose
• volwassen
  • lordosis cervicalis
  • kyphosis thoracica
  • lordosis lumbalis
    • uniek in mens
  • kyphosis sacralis
• merk op
  • n. C1-C7 boven wervel C1-C7
  • n. C8 onder wervel C7
  • n. T1-L5 onder wervel T1-L5
  • n. coccygeus = "Co"
• pathologie
  • scoliose: kromming in frontale vlak

Vertebrae

Fig 3.03

Figuur 3.3. Algemene opbouw wervel

• corpus vertebrae
  • concaaf
  • ruwe vlakken
• arcus vertebrae
  • pediculus (dun)
  • lamina (dikker)
• proc. spinosus (x1)
• proc. transversus (x2)
• proc. articularis superior (x2)
• proc. articularis inferior (x2)
• foramen vertebrale
• canalis vertebralis
  • gevormd door foramen vertebrale
• foramen intervertebrale
• n. spinalis (x31 = 8+12+5+5+1)
  • door foramen intervertebrale
  • r. anterior
    • dikker
  • r. posterior
    • dunner
• discus intervertebralis
  • anulus fibrosus
  • nucleus pulposus

Fig 3.04

Cervicaal

Figuur 3.4. Cervicale wervel (C3-C7)

• https://commons.wikimedia.org/wiki/File:BodyParts3D_Cervical_vertebrae.stl#/media/File:BodyParts3D_Cervical_vertebrae.stl
• C7 = vertebra prominens
• proc. spinosus
  • bified (behalve C1 en C7)
  • kort
• proc. transversus
  • bified
  • op corpus
• proc. articularis superior
  • in frontaal vlak
  • dorsaal gericht
• proc. articularis inferior
  • in frontaal vlak
  • ventraal gericht
• canalis vertebralis
  • driehoekig
• foramen transversarium
  • a. vertebralis
• sulcus nervi spinalis
  • n. spinalis
  • m. scalenus medius
• tuberculum anterius
  • m. scalenus anterior
• tuberculum posterius
  • m. scalenus posterior

Fig 3.05

Figuur 3.5. Atlas (C1)

• https://commons.wikimedia.org/wiki/File:BodyParts3D_FJ6295_Atlas.stl#/media/File:BodyParts3D_FJ6295_Atlas.stl
• functie: ja knikken
• massa lateralis (x2) i.p.v. corpus vertebrae
• arcus anterior
• tuberculum anterius
• fovea dentis
• arcus posterior i.p.v. arcus vertebrae
• tuberculum posterius i.p.v. proc. spinosus
• fovea articularis superior i.p.v. proc. articularis superior
• fovea articularis inferior i.p.v. proc. articularis inferior
• dens axis (C2)
• lig. transversum atlantis
• a. vertebralis
• sulcus arteriae vertebralis

Fig 3.06

Figuur 3.6. Axis (C2)

• https://commons.wikimedia.org/wiki/File:BodyParts3D_FJ6296_Axis.stl#/media/File:BodyParts3D_FJ6296_Axis.stl
• functie: nee knikken
• hangman's fracture: breuk C2-C3 -> ademhaling valt stil
• geen proc. articularis superior (wel inferior)
• apex
• dens axis
• lig. transversum atlantis
• lig. apicis dentis
• lig. alare
• facies articularis anterior dentis
  • fovea dentis
• facies articularis superior
  • massa lateralis
• facies articularis posterior dentis
  • lig. transversum atlantis

Dorsaal

Fig 3.07

Figuur 3.7. Dorsale wervels (T1-T12)

• gewrichtsvlak op proc. transversus waar rib op rust
  • voorbeeld: rib V zit tussen T4 en T5 en rust op proc. transversus van T5
• extra gewrichtsvlakken voor ribben
  • meestal boven en onder
  • niet op C7
• https://commons.wikimedia.org/wiki/File:BodyParts3D_Rib_cage.stl#/media/File:BodyParts3D_Rib_cage.stl
• geen foramen transversarium in proc. transversus
• fovea costalis superior
• fovea costalis inferior
• fovea costalis transversalis
  • tuberculum costae (synoviaal)
• costa
• discus intervertebralis
  • nucleus pulposus
  • anulus fibrosus

Lumbaal

Fig 3.08

Figuur 3.8. Lumbale wervels (L1-L5)

• proc. transversus
  • proc. costalis
  • proc. accessorius
  • proc. mamillaris
• proc. articularis superior
  • in sagittaal vlak

Eigenschap	C	T	L
aantal	7	12	5
kromming	lordose	kyphose	lordose
corpus	klein	middel, fovea costalis	groot
proc. spinosus	bified, kort	caudaal	sagittaal
proc. transversus	bified, foramen transversarium	gewricht met rib, op arcus	trified, op arcus
proc. art. sup.	in hellend vlak (dorsaal)	in frontaal vlak (dorsaal)	in sagittaal vlak (mediaal)
proc. art. inf.	in hellend vlak (ventraal)	in frontaal vlak (ventraal)	in sagittaal vlak (lateraal)
canalis vertebralis	driehoekig	rond	driehoekig

Sacraal

Fig 3.09

Figuur 3.9. Sacrum (S1-S5)

• https://commons.wikimedia.org/wiki/File:BodyParts3D_FJ6484_Sacrum.stl#/media/File:BodyParts3D_FJ6484_Sacrum.stl
• anatomische variaties: 4-6 sacrale wervels
• facies pelvina
  • proc. articularis superior
  • foramina sacralia anterioria/pelvina
    • cf. foramen intervertebrale
  • n. spinalis > r. anterior (S1-S5)
  • linea transversa
  • basis ossis sacri
  • apex ossis sacri
  • facies auricularis
  • tuberositas sacralis
  • canalis sacralis
  • ala sacralis
• facies dorsalis
  • foramina sacralia doralia/posterioria
  • crista sacralis mediana
    • cf. proc. spinosus
  • crista sacralis intermedia
  • crista sacralis lateralis
  • hiatus sacralis

Varia

Fig 3.10

Figuur 3.10. Tussenwervelschijven en apophysaire gewrichten

• gewrichten
  • tussenwervelschijven
  • apophysaire gewrichten
    • tussen procc. articulares
  • articulatio atlanto-occipitalis, tussen
    • os occipitale > condyli occipitales
    • atlas > massae laterales > foveae articulares superiores
  • articulatio atlanto-axialis
• discus intervertebralis
  • nucleus pulposus
    • gelatineus
  • anulus fibrosus
    • collageen
• ligamentum longitudinale anterius (LLA)
  • van periosteum schedel tot facies pelvina
• ligamentum longitudinale posterius (LLP)
  • in canalis vertebralis
  • verlengde van membrana tectoria
• ligamentum flavum
  • gele ligament
• ligamentum interspinale
• ligamentum supraspinale
• ligamentum intertransversarium

Fig 3.11

Figuur 3.11. Ligamenten van de rug

• os occipitale
  • periosteum
  • foramen magnum
• atlas (C1)
  • tuberculum anterius
  • tuberculum posterius
• axis (C2)
  • dens axis
    • lig. apicis dentis
    • (lig. alare)
• canalis vertebralis
• lig. longitudinale anterius (LLA)
• lig. longitudinale posterius (LLP)
• lig. flavum
• lig. interspinale
• lig. supraspinale
• lig. intertransversarium
• lig. nuchae
  • sagittaal vlies
  • C1-C7
• membrana atlanto-occipitalis anterior
• membrana atlanto-occipitalis posterior
• membrana tectoria
  • vervolg LLP

Fascia thoracolumbalis

• aanhechtingen
  • mediaal: proc. spinosus
  • lateraal: angulus costae
  • lumbaal
    • posterieure laag
      • dik
      • proc. spinosus L1-5 + sacrum
    • middenste laag
      • mediaal: proc. transversus L1-5
      • caudaal: crista iliaca
      • craniaal: rib XII
    • diepe laag
      • anterieur van m. quadratus lumborum
      • mediaal: proc. transversus L1-5
      • caudaal: crista iliaca
      • craniaal: vormt lig. arcuatum (zie diaphragma)

Myologie

• intrinsiek
  • houding
  • beweging rug
  • dieper
• extrinsiek
  • beweging ribben, armen t.o.v. rug
  • oppervlakkiger

Diepe groep

• van oppervlakkiger naar dieper
• zenuw: n. spinalis > rr. posteriores

Groep	Spier	Origo	Insertio	Zenuw	Functie	Opm.
rug > diepe groep > spinotransversaal	m. splenius capitis	proc. spinosus C7-T4 + lig. nuchae	linea nuchae superior; proc. mastoideus	n. spinalis (rr. post.)	unilateraal: ipsilaterale rotatie; bilateraal: extensie nek
rug > diepe groep > spinotransversaal	m. splenius cervicis	proc. spinosus T3-T6	proc. transversus C1-C3	n. spinalis (rr. post.)	unilateraal: ipsilaterale rotatie; bilateraal: extensie nek
rug > diepe groep > m. erector spinae > lateraal	m. iliocostalis lumborum; m. iliocostalis thoracis; m. iliocostalis cervicis	proc. spinosus L + lage T	angulus costae; proc. transversus	n. spinalis (rr. post.)	unilateraal: ipsilaterale buiging; bilateraal: extensie wervelkolom
rug > diepe groep > m. erector spinae > intermediair	m. longissimus thoracis; m. longissimus cervicis; m. longissimus capitis	proc. spinosus L + lage T	proc. transversus	n. spinalis (rr. post.)	unilateraal: ipsilaterale buiging; bilateraal: extensie wervelkolom
rug > diepe groep > m. erector spinae > mediaal	m. spinalis thoracis; m. spinalis cervicis; m. spinalis capitis	proc. spinosus L + lage T	proc. spinosus	n. spinalis (rr. post.)	unilateraal: ipsilaterale buiging; bilateraal: extensie wervelkolom
rug > diepe groep > transversospinaal	m. semispinalis thoracis; m. semispinalis cervicis; m. semispinalis capitis	proc. transversus	proc. spinosus; occiput (tussen linea nuchae sup. en inf.)	n. spinalis (rr. post.)	unilateraal: contralaterale rotatie; bilateraal: extensie wervelkolom	4–6 levels
rug > diepe groep > transversospinaal	m. multifidus	proc. transversus	proc. spinosus	n. spinalis (rr. post.)	unilateraal: contralaterale rotatie; bilateraal: extensie wervelkolom	2–4 levels; vooral lumbaal
rug > diepe groep > transversospinaal	mm. rotatores	proc. transversus	proc. spinosus	n. spinalis (rr. post.)	unilateraal: contralaterale rotatie; bilateraal: extensie wervelkolom	1–2 levels; vooral thoracaal

Spinotransversaal

• proc. spinosus -> proc. transversus
• m. splenius capitis
• m. splenius cervicis

M. erector spinae

• mediaal
  • m. spinalis capitis
  • m. spinalis cervicis
  • m. spinalis thoracis
• intermediair
  • m. longissimus capitis
  • m. longissimus cervicis
  • m. longissimus thoracis
• lateraal
  • m. ileocostalis cervicis
  • m. ileocostalis thoracis
  • m. ileocostalis lumborum

Transversospinaal

• proc. transversus -> proc. spinosus
• m. semispinalis capitis
• m. semispinalis cervicis
• m. semispinalis thoracis
  • 4-6 niveaus
• m. multifidus
  • 2-4 niveaus
• mm. rotatores
  • 1-2 niveaus
• (m. levatores costarum)

Suboccipitale driehoek

Groep	Spier	Origo	Insertio	Zenuw	Functie	Opm.
rug > suboccipitale spieren	m. rectus capitis posterior minor	C1 > tuberculum post. atlantis	occiput mediaal	n. suboccipitalis	extensie hoofd	geen deel van driehoek
rug > suboccipitale spieren	m. rectus capitis posterior maior	C2 > proc. spinosus	occiput lateraal	n. suboccipitalis	extensie hoofd; ipsilaterale rotatie hoofd
rug > suboccipitale spieren	m. obliquus capitis superior	C1 > proc. transversus	occiput lateraal	n. suboccipitalis	extensie hoofd; ipsilaterale lateroflexie hoofd
rug > suboccipitale spieren	m. obliquus capitis inferior	C2 > proc. spinosus	C1 > proc. transversus	n. suboccipitalis	ipsilaterale rotatie hoofd

• hoekpunten
  • C2 > proc. spinosus
  • C1 > proc. transversus
  • occiput lateraal
• structuren
  • n. spinalis C1 (r. posterior) = n. suboccipitalis
  • a. vertebralis
    • vanuit foramen transversarium
• TODO spiertabel
  • zenuw: n. suboccipitalis
  • m. rectus capitis posterior minor
    • geen deel van driehoek
  • m. rectus capitis posterior maior
  • m. obliquus capitis superior
  • m. obliquus capitis inferior

4 Thorax

• quadriplegie
  • verlamd aan vier ledematen
  • bv. breuk t.h.v. C6
    • ademhaling intact
    • n. phrenicus: C3-C5
• ademhaling
  • sternum: pump handle
  • costae: bucket handle

Fig 4.01

Figuur 4.1. Opbouw thorax

• apertura thoracis superior
  • helt naar voor
• apertura thoracis inferior
• sternum
• arcus costalis
  • ribben VIII-X
• diaphragma
  • koepelvormig
• cavitas thoracis

Fig 4.02

Figuur 4.2. Delen van de thorax

• pars muscularis diaphragmae
• centrum tendineum diaphragmae
• mediastinum
  • hart
  • thymus
  • grote bloedvaten
• pleura sinistra
• pleura dextra

Fig 4.03

Figuur 4.3. Rib algemeen

• 12 paar ribben
  • 7 costae verae = ware ribben
  • 5 costae spuriae = valse ribben
    • 2 costae fluctuantes (XI, XII)
• caput
  • met facies articularis capitis costae
  • synoviaal gewricht met fovea costalis inf./sup.
  • enkelvoudig voor ribben I, XI, XII
• collum
• corpus
• os costale
• cartilago costalis- cartilagines costales (mv.)
• crista capitis costae
• tuberculum costae
  • mm. levatores costarum
• facies articularis (x2)
  • vertebra > corpus > fovea costalis superior / inferior
• facies articularis tuberculi costae
  • synoviaal gewricht met proc. transversus
• angulus costae
  • m. iliocostalis
• sulcus costae
  • enkel bij ribben II-X
  • binnenkant - onderkant
  • intercostaalbundel: VAN boven naar beneden
    • v. intercostalis
    • a. intercostalis
    • n. intercostalis
• foramen costotransversarium
• lig. capitis costae intra-articulare
• lig. capitis costae radiatum

Fig 4.04

Figuur 4.4. Rib 1

• caput
  • m. scalenus medius
• collum
• corpus
• os costale
• cartilago costalis
• crista capitis costae
• tuberculum costae
• facies articularis tuberculi costae
• foramen costotransversarium
• angulus costae
• sulcus costae
• tuberculum musculi scaleni anterioris
  • m. scalenus anterior
• n. phrenicus
  • naar diaphragma
• sulcus venae subclaviae
• sulcus arteriae subclaviae
• v. subclavia
• a. subclavia
• m. scalenus anterior

Fig 4.05

Figuur 4.5. Sternum

• manubrium
  • 🔗 m. sternocleidomastoideus
  • 🔗 m. sternohyoideus
  • 🔗 m. sternothyroideus
• corpus
• processus xiphoideus
  • zwaardvormig
  • onregelmatig
• clavicula
• incisura jugularis
• incisura clavicularis
• incisura costae primae
  • synchondrose
• incisura costalis III-VII
  • synoviaal
• symphysis sternalis / angulus sterni / hoek van Louis
  • t.h.v. rib II
• intercostaalruimte $i$
  • onder rib $i$
  • 2x11 in totaal

Fig 4.06

Figuur 4.6. Gewrichten van de thorax

• intercostaalspieren
  • m. intercostalis externa / mm. intercostales externi / membrana intercostalis externa
    • schuin naar anterieur
    • nn. intercostales
  • m. intercostalis interna / mm. intercostales interni / membrana intercostalis interna
    • schuin naar posterieur
    • nn. intercostales
  • m. intercostalis intimus / mm. intercostales intimi / geen membrana
    • schuin naar posterieur
    • nn. intercostales
    • vooral lateraal
  • diaphragma
    • n. phrenicus
  • minder belangrijke spieren (nn. intercostales)
    • mm. subcostales
    • m. transversus thoracis
    • m. serratus posterior superior
      • 4 "tanden"
    • m. serratus posterior inferior
      • 4 "tanden"
  • andere structuren
    • sulcus costae
      • intercostaalbundel
        • tussen mm. intercostales interni en intimi
    • fascia endothoracalis
    • pleura parietalis
• gewrichten
  • symphysis (manubrio)sternalis
  • symphysis xiphosternalis
  • articulationes sternocostales
    • synchondrose: meestal enkel rib I
    • synoviaal: typisch ribben II-VII
    • ligg. sternocostalia radiata
    • twee per rib behalve voor I, XI en XII
  • articulationes interchondrales ribben VI-XII
    • soms synoviaal, soms fibreus
  • articulationes costovertebrales
    • articulatio capitis costae
      • lig. capitis costae intra-articulare
      • lig. capitis costae radiatum
    • articulatio costotransversaria
      • foramen costotransversarium

Fig 4.07

Figuur 4.7. Diaphragma

• centrum tendineum
  • klaverblad
  • vergroeid met pericardium
• sternum > proc. xiphoideus
• costae
• pars muscularis
  • pars sternalis (partis muscularis diaphragmae)
    • naar processus xiphoideus
  • pars costalis (partis muscularis diaphragmae)
    • naar rib VII-XII > cartilago costalis
  • pars lumbalis (partis muscularis diaphragmae)
    • crus dextrum
      • pars medialis (partis lumbalis partis muscularis diaphragmae)
        • = diaphragmapijler
        • L1-L3 ventraal
      • pars lateralis (partis lumbalis partis muscularis diaphragmae)
    • crus sinistrum
      • pars medialis (partis lumbalis partis muscularis diaphragmae)
        • L1-L2 ventraal
        • korter, dikker dan rechts
      • pars lateralis (partis lumbalis partis muscularis diaphragmae)
• lig. arcuatum medianum
  • over aorta
• lig. arcuatum mediale
  • over m. psoas maior
• lig. arcuatum laterale
  • over m. quadratus lumborum
• hiatus aorticus
  • T12
• hiatus oesophageus
  • T10, links
• vena cava inferior (VCI)
  • door rechterdeel centrum tendineum
• n. phrenicus
  • bilateraal
  • uit plexus cervicalis > C3-C5 > rr. anteriores
• a. en v. thoracica interna
  • parasternaal
  • wordt vaak gebruikt voor bypass
• m. psoas maior
  • varkenshaasje
• m. quadratus lumborum
  • vierkant

5 Abdomen en pelvis

Fig 5.01

Figuur 5.1. Buikregio’s

• clavicula
• proc. xiphoideus
• arcus costalis
• umbilicus
• lig. inguinale
• midsagittaal vlak
• transumbilicaal vlak
• vier kwadranten
  • linksboven
  • linksonder
  • rechtsboven
  • rechtsonder
• midclaviculaire lijn
  • ~tepellijn
• subcostaal vlak
  • ondekant arcus costalis
• intertuberculair vlak
  • door beide tuberculum iliacum (breedste deel heupen, niet hoogste)
  • alternatief: vlak door SIAS
• negen regio's
  • hypochondrium links+rechts
  • flank links+rechts
  • fossa iliaca links+rechts
  • epigastrium
  • mesogastrium = umbilical region
  • hypogastrium = public region

Fig 5.02

Figuur 5.2. Bekkenorganen man vs. vrouw

• symphysis pubis
• vesica urinaria = urineblaas
• urethra
• rectum = endeldarm
• anaal kanaal
• anus = aars
• bekkenbodem
• os sacrum
• L5
• promontorium
• prostata
• penis
• uterus
• vagina
• vulva

Pelvis

• bekken = pelvis
  • groot bekken
    • wand = bekkenvleugels
    • geen anatomische term
  • klein (eigenlijke) bekken
    • bekkeningang = apertura pelvis superior
      • gevormd door
        • promontorium
        • linea terminalis
          • linea arcuata
          • pecten ossis pubis
          • crista pubica
    • bekkenuitgang = apertura pelvis inferior
      • gevormd door
        • symphysis pubis
        • tuber ischiadicum
        • coccyx
        • ligamenten
      • diamantvormig
    • bekkenbodem
      • spieren + fascia
    • dam = perineum
  • gekanteld
• Valsalva maneuver
  • buikspieren opspannen
  • stemspleet sluiten
  • "blaas eens op uw hand"
  • druk in buikholte stijgt
  • doel
    • hernia lokaliseren
    • urineren (micturition)
    • defaeceren
    • bevallen

Fig 5.03

Figuur 5.3. Os coxae (externe zijde)

• https://commons.wikimedia.org/wiki/File:BodyParts3D_Hip_bone.stl
• https://www.anatomystandard.com/ossa-et-juncturae/extremitas-inferior/os-coxae.html
• bekkenbeenderen
  • os sacrum = heiligbeen
  • os coccygis = staartbeen
  • os coxae (mv. ossa coxarum) = heupbeen
    • os ilium = darmbeen
      • corpus ossis ilii
      • ala ossis ilii
      • landmarks
        • linea arcuata (pelvien)
          • grens tussen corpus en ala
        • spina iliaca posterior inferior (SIPI)
        • spina iliaca posterior superior (SIPS)
        • spina iliaca anterior inferior (SIAI)
          • 🔗 m. rectus femoris, caput rectum
        • spina iliaca anterior superior (SIAS)
          • 🔗 lig. inguinale
          • 🔗 m. sartorius
        • crista iliaca
          • labium externum
            • 🔗 m. obliquus externus abdominis
          • linea intermedia
            • 🔗 m. obliquus internus abdominis
          • labium internum
            • 🔗 m. transversus abdominis
            • 🔗 m. quadratus lumborum
          • 🔗 fascia thoracolumbalis
          • 🔗 fascia lata
          • 🔗 m. tensor fasciae latae
          • 🔗 m. latissimus dorsi
        • tuberculum iliacum (extern)
          • 🔗 m. tensor fasciae latae
        • fossa iliaca (pelvien)
          • 🔗 m. iliacus
        • facies sacropelvina
          • tuberositas iliaca
          • facies auricularis
            • 🔗 os sacrum
        • facies glutea
        • linea glutea posterior
          • 🔗 m. gluteus medius
        • linea glutea anterior
          • 🔗 m. gluteus minimus
        • linea glutea inferior
        • eminentia iliopubica
    • os pubis = schaambeen
      • corpus ossis pubis
        • 🔗 spieren mediaal compartiment
      • ramus superior ossis pubis
      • ramus inferior ossis pubis
        • 🔗 m. adductor magnus
      • landmarks
        • symphysis pubis
          • 🔗 m. rectus abdominis
        • crista pubica
          • 🔗 m. rectus abdominis
          • 🔗 m. obliquus internus abdominis
          • 🔗 m. transversus abdominis
        • tuberculum pubicum (pelvien)
          • 🔗 lig. inguinale
          • 🔗 m. rectus abdominis
        • pecten ossis pubis (pelvien)
          • 🔗 m. obliquus internus abdominis
          • 🔗 m. transversus abdominis
          • 🔗 m. pectineus
    • os ischii = zitbeen
      • corpus ossis ischii
      • ramus ossis ischii
      • landmarks
        • spina ischiadica
        • incisura ischiadica maior
        • incisura ischiadica minor
        • tuber ischiadicum
          • 🔗 m. quadratus femoris
          • 🔗 m. biceps femoris, caput longum
          • 🔗 m. semitendinosus
          • 🔗 m. semimembranosus
          • 🔗 m. adductor minimus
    • acetabulum = heupkom (extern)
      • incisura acetabuli
      • facies lunata
      • fossa acetabuli
    • foramen obturatorum
      • membrana obturatoria
        • 🔗 m. obturatorius internus
        • 🔗 m. obturatorius externus
      • sulcus obturatorius
      • canalis obturatorius
        • a. obturatoria
        • v. obturatoria
        • n. obturatorius
• linea terminalis
  • combinatie van
    • linea arcuata
    • crista pubica
    • pecten ossis pubis
• geslachtsverschillen

Geslacht	Kanteling	Hoek	Apertura Pelvis Superior
vrouw	25	arcus pubis: 80–85	breder, ovaal
man	10	angulus subpubicus: 50–60	hartvormig, promontorium, spina ischiadica

Fig 5.04

Figuur 5.4. Os coxae (pelviene zijde)

• zie figuur 5.3

Fig 5.05

Figuur 5.5. Ligamenten bekkenwand

• gewrichten
  • lumbo-sacraal (L5-sacrum)
    • discus intervertebralis
    • apophysaire gewrichten
    • LLA en LLP lopen tot op sacrum
    • lumbosacrale ligamenten: proc. transversus L5 - sacrum
  • lig. iliolumbale: crista iliaca - proc. transversus L5
  • sacro-iliacaal (stevig)
    • facies auricularis sacrum-os coxae (synoviaal)
    • ligg. sacroiliaca ventralia
    • ligg. sacroiliaca interossa: tuberositas sacralis-iliaca
    • ligg. sacroiliaca dorsalia
  • symphysis pubis
    • lig. pubicum superius
    • lig. pubicum inferius = lig. arcuatum pubicum (cf. hoek)
• ligamenten
  • lig. inguinale
    • SIAS -> tuberculum pubicum
    • 🔗 m. obliquus internus abdominis
    • 🔗 m. transversus abdominis
  • membrana obturatoria
  • lig. sacrospinale: spina ischiadica -> sacrum en coccyx
  • lig. sacrotuberale: tuber ischiadicum -> zijrand sacrum en coccyx
• spina ischiadica + lig. sacrospinale
  • incisura ischiadica maior -> foramen ischiadicum maius
    • m. piriformis
      • foramen suprapiriforme
      • foramen infrapiriforme
  • incisura ischiadica minor -> foramen ischiadicum minus
• m. obturatorius internus

Openingen bekkenwand

• canalis obturatorius (2)
  • naar mediaal compartiment dijbeen
  • a. en v. obturatoria
    • caput femoris
  • n.obturatorius (plexus lumbalis, L2-L4)
• foramen ischiadicum maius
  • foramen suprapiriforme (2)
    • naar regio glutea
    • n. gluteus superior (plexus sacralis, L4-S1)
      • m. gluteus medius
      • m. gluteus minimus
      • m. tensor fasciae latae
    • a. en v. glutea superior
      • m. gluteus maximus
      • m. gluteus medius
      • m. gluteus minimus
  • foramen infrapiriforme (6)
    • naar posterieur compartiment dijbeen
    • n. gluteus inferior (plexus sacralis, L5-S2)
      • m. gluteus maximus
    • a. en v. glutea inferior
      • "omliggende spieren"
    • n. ischiadicus (plexus sacralis, L4-S3)
    • (n. pudendus)
    • (a. en v. pudenda interna)
    • n. cutaneus posterior femoris
    • zenuwen van m. obturatorius internus en m. quadratus femoris
• foramen ischiadicum minus (3)
  • verlaten bekken:
    • m. obturatorius internus
  • komen terug binnen:
    • n. pudendus (plexus sacralis, S2-S4)
    • a. en v. pudenda interna (van a. iliaca interna)
• onder lig. inguinale (5) (zie later)
  • naar anterieur compartiment dij
  • lacuna musculorum
    • fascia iliaca
      • m. iliopsoas
      • n. femoralis (plexus lumbalis, L2-L4)
    • m. pectineus
    • n. cutaneus femoris lateralis (plexus lumbalis, L2-L3)
  • lacuna vasorum
    • a. en v. femoralis (van a. iliaca externa)
    • lymfevaten

Bekkenbodem

• details: zie OPO ontwikkeling en voortplanting
• twee onderdelen
  • diaphragma pelvis
    • komvormig in klein bekken
    • spieren
      • m. levator ani
        • m. iliococcygeus
        • m. pubococcygeus
        • m. puborectalis
        • hiatus urogenitalis et ani = levatorpoort
      • m. coccygeus
  • diaphragma urogenitalis
    • vlak
    • enkel voorste helft
    • spieren (n. pudendus: S2-S4)
      • m. sphincter
      • m. transversus perinei profundus
      • m. transversus perinei superficialis
    • lig. transversum perinei
    • canalis pudendis
    • fossa ischioanalis = fossa ischiorectalis

Abdomen

Groep	Spier	Origo	Insertio	Zenuw	Functie	Opm.
abdomen > anterior	m. rectus abdominis	crista pubica; tuberculum pubicum; symphysis pubis	proc. xiphoideus; cartilago costalis	T7–T12, rr. ant.	bescherming; hulpademhaling; hoesten; braken; bevallen; urineren; defaeceren	"abs", six-pack door intersectiones tendineae
abdomen > anterior	m. pyramidalis	os pubis	linea alba	/	linea alba aanspannen

Groep	Spier	Origo	Insertio	Zenuw	Functie	Opm.
abdomen > lateraal	m. obliquus externus abdominis	rib V–IX: alternerend met m. serratus anterior; rib X–XII: alternerend met m. latissimus dorsi	aponeurosis; os coxae > crista iliaca > labium externum	T7–T12	bescherming; hulpademhaling; hoesten; braken; bevallen; urineren; defaeceren; bewegen romp	posterior-superior (lateraal) → anterior-inferior (mediaal); cf. mm. intercostales externi; aponeurosis maakt lig. inguinale → hele breedte nodig
abdomen > lateraal	m. obliquus internus abdominis	os coxae > crista iliaca > linea intermedia; fascia thoracolumbalis; lig. inguinale (lateraal 2/3)	rib X–XII > onderrand; aponeurosis; crista pubica; pecten ossis pubis	T7–L1	bescherming; hulpademhaling; hoesten; braken; bevallen; urineren; defaeceren; bewegen romp	naar anterieur en craniaal, maar caudaal ook parallel met m. obliquus externus abdominis?
abdomen > lateraal	m. transversus abdominis	fascia thoracolumbalis; os coxae > crista iliaca > labium internum; lig. inguinale (lateraal 1/3); cartilago costalis VII–XII	aponeurosis; crista pubica; pecten ossis pubis	T7–L1	bescherming; hulpademhaling; hoesten; braken; bevallen; urineren; defaeceren; bewegen romp	oriëntatie: dwars; aponeurosis boven falx inguinalis en tot linea semilunaris

Groep	Spier	Origo	Insertio	Zenuw	Functie	Opm.
abdomen > posterior	m. quadratus lumborum	os coxae > crista iliaca > labium internum (= origo m. transversus abdominis)	rib XII; L1–L4 > proc. transversus	T12–L4	buiging romp	onder lig. arcuatum laterale; tussen middelste en diepe laag fascia thoracolumbalis
abdomen > posterior dij > anterior compartiment	m. iliacus	os coxae > fossa iliaca	femur > trochanter minor	n. femoralis (L2–L4)	heup: flexie (sterkste); heup: exorotatie	cf. rest anterior compartiment
abdomen > posterior dij > anterior compartiment	m. psoas maior	oppervlakkig deel: T12–L4 > corpus (lateraal); diep deel: L1–L5 > proc. transversus > proc. costalis	femur > trochanter minor	plexus lumbalis (L1–L3)	heup: flexie (sterkste); heup: exorotatie	onder lig. arcuatum mediale; plexus lumbalis loopt tussen het oppervlakkige en diepe deel
abdomen > posterior	m. psoas minor	T12–L1 > corpus (lateraal)	pecten ossis pubis; eminentia iliopubica	L1	zijwaartse buiging romp	anterieur van m. quadratus lumborum

Fig 5.06

Figuur 5.6. Buikwand opbouw

• linea alba
• rechte buikspieren
• schuine = laterale buikspieren
• umbilicus

Fig 5.07

Figuur 5.7. m. rectus abdominis

• proc. xiphoideus
• arcus costalis
• symphysis pubis
• crista pubica
• tuberculum pubicum
• linea alba
• m. rectus abdominis
• intersectio tendinea (mv. intersectiones tendineae)
  • aantal: 3-4
  • derde t.h.v. umbilicus

• linea arcuata
  • 5cm onder navel, op binnenkant buikwand
  • niet te verwarren met linea arcuata ossis ilii
• vagina m. recti abdominis = rectusschede
  • gevormd door aponeurosis van m .obliquus internus abdominis
  • lamina anterior
  • lamina posterior
    • enkel boven linea arcuata
• a. epigastrica inferior
  • uit a. iliaca
  • in rectusschede
  • naar craniaal

Fig 5.08

Figuur 5.8. m. obliquus externus abdominis

• proc. xiphoideus
• arcus costalis
• symphysis pubis
• crista pubica
• tuberculum pubicum
• linea alba
• SIAS
• lig. inguinale
  • goot gevormd door onderkant aponeurosis m. obliquus externus abdominis
• m. obliquus externus abdominis
  • zelfde orientatie als mm. intercostales externi
• aponeurosis
  • plat uitlopende pees
  • anterieur van m. rectus abdominis
• crus laterale
• crus mediale
• fibrae intercrurales
• lig. lacunare
• lig. pectineum (van Cooper)
  • verderzetting lig. lacunare
• canalis inguinalis
  • doorgang zaadstreng
• anulus inguinalis superficialis

Fig 5.09

Figuur 5.9. m. obliquus internus abdominis

• m. obliquus internus abdominis
• aponeurosis
• falx inguinalis
• lig. inguinale

Fig 5.10

Figuur 5.10. m. transversus abdominis

• m. transversus abdominis
• aponeurosis
• linea semilunaris
• falx inguinalis = tendon conjoint (FR)

Fig 5.11

Figuur 5.11. Fascia transversalis

• fascia aan binnenkant m. transversus abdominis
• craniaal: fascia endothoracalis onder mm. intercostales intimi
• caudaal: fascia endopelvina in bekken
• posterieur: hecht aan op posterieure laag fascia thoracolumbalis
• lagen
  • huid
  • vet
  • fascia
    • goed ontwikkeld in abdomen
    • fascia van Scarpa
  • vet
  • spieren
• organen
  • intraperitoneaal
    • dunne darm
    • dikke darm
    • lever
  • retroperitoneaal
    • nieren
    • pancreas
    • ~duodenum
• columna vertebralis
• linea alba
• m. rectus abdominis
• m. obliquus externus abdominis
• m. obliquus internus abdominis
• m. transversus abdominis
• fascia transversalis
• peritoneum parietale
  • tegen wand
• peritoneum viscerale
  • tegen organen
• a. epigastrica inferior
  • in rectusschede
• vagina m. recti abdominis
  • vooral boven linea arcuata
  • uit aponeurosis m. obliquus internus abdominis
• lamina anterior
• lamina posterior

Fig 5.12

Figuur 5.12. m. iliopsoas

• m. iliopsoas = m. iliacus + m. psoas maior
• fascia iliaca
  • m. iliacus
  • n. femoralis

Fig 5.13

Figuur 5.13. m. quadratus lumborum

• T12-L5
• rib 12
• os sacrum
• crista iliaca

Lieskanaal

• prenataal gevormd door migratie testes naar scrotum
• dieper lateraal → oppervlakkiger mediaal
• wanden
  • voorkant: m. obliquus externus abdominis > aponeurosis, fibrae intercrurales
  • onderkant: lig. inguinale (goot)
  • achterkant: fascia transversalis
  • bovenkant: falx inguinalis
• zenuwen door lieskanaal
  • n. genitofemoralis → r. genitalis
  • n. ilioinguinalis (deels)
• pathologie
  • hernia inguinale (liesbreuk): boven lig. inguinale
    • direct: lateraal van a. epigastrica inferior
      • vaak naar scrotum
    • indirect: mediaal van a. epigastrica inferior
      • (Hesselbach’s / inguinal triangle)
        • lig. inguinale
        • m. rectus abdominis
        • a. epigastrica inferior
  • hernia femoralis (dijbreuk): onder lig. inguinale in canalis femoralis
    • meer risico op inklemming
    • minder frequent
• volgorde onder lig. inguinale: NAVY
  • nervus
  • arteria
  • vena
  • symphysis pubis (Y)

Fig 5.14

Figuur 5.14. Lieskanaal

• foramen obturatum
  • mediaal van lacuna musculorum
• SIAS
• tuberculum pubicum
• lig. inguinale
• lacuna musculorum
  • n. cutaneus femoralis lateralis
  • m. iliopsoas
  • n. femoralis
• lacuna vasorum
  • a. femoralis
  • v. femoralis
  • symphysis pubis
• pecten ossis pubis
• lig. lacunare
• lig. pectineum (Cooper)
• m. obliquus externus abdominis > aponeurosis
• crus laterale
• crus mediale
• fibrae intercrurales
• m. obliquus internus abdominis > aponeurosis
• m. transversus abdominis > aponeurosis
• falx inguinalis
• a. epigastrica inferior
• v. epigastrica inferior
• anulus inguinalis superficialis = uitwendige liesopening
  • boven tuberculum pubicum
  • lateraal van a. epigastrica inferior
  • onder m. transversus abdominis
• anulus inguinalis profundus = inwendige liesopening
  • halverwege lig. inguinale
  • tussen crus mediale en laterale
• funiculus spermaticus = zaadstreng (bij man)
• lig. teres = ronde band ligament (bij vrouw)

Zenuwen

• thoracale zenuwen lopen rechtdoor i.p.v. rib naar boven te volgen vanaf rib VII
• zenuwen lopen tussen m. obliquus internus abdominis en m. transversus abdominis
  • cf. intercostaalbundel
• T5-L1
  • onder proc. xiphoideus (begin abdomen?): T7
  • navel: T10
  • lies/scrotum/schaamlippen: L1

Plexus

• uit rr. anteriores van nn. spinales
  • via foramina intervertebralia
  • via foramina sacralia pelvina
• plexus lumbalis (T12-L4)
  • loopt tussen oppervlakkig en diep deel van m. psoas maior
• plexus sacralis (L4-S4)
• plexus coccygealis (S4-Co)

Groep	Zenuw	Niveau	Uitgang	Innervatie	Opm.
plexus lumbalis	n. iliohypogastricus	L1	/	buikspieren; huid hypogastrium + bil	lateraal van m. psoas maior
plexus lumbalis	n. ilioinguinalis	L1	door lieskanaal	scrotum; labia maiora	lateraal van m. psoas maior
plexus lumbalis	n. genitofemoralis	L1-L2	r. genitalis door lieskanaal; r. femoralis onder lig. inguinale	r. genitalis: scrotum, labia maiora, mons pubis; r. femoralis: huid dij anterior	anterieur van m. psoas maior
plexus lumbalis	n. cutaneus femoris lateralis	L2-L3	onder lig. inguinale	huid dij lateraal	lateraal van m. psoas maior
plexus lumbalis	n. femoralis	L2-L4	onder lig. inguinale, in fascia iliaca > anterieur compartiment	huid dij anterior; m. quadriceps femoris; m. iliacus; m. pectineus; m. sartorius	lateraal van m. psoas maior
/	n. saphenus	uit n. femoralis	/	huid onderbeen/voet mediaal	volgt v. saphena magna
plexus lumbalis	n. obturatorius	L2-L4	canalis obturatorius > mediaal compartiment	huid dij mediaal; m. obturatorius externus; m. pectineus; m. gracilis; m. adductor longus; m. adductor brevis; m. adductor magnus	mediaal van m. psoas maior
plexus lumbalis	truncus lumbosacralis	L4	/	plexus sacralis
plexus sacralis	n. gluteus superior	L4-S1	foramen suprapiriforme	m. gluteus medius; m. gluteus minimus; m. tensor fascia latae
plexus sacralis	n. gluteus inferior	L5-S2	foramen infrapiriforme	m. gluteus maximus
plexus sacralis	n. ischiadicus	L4-S3	foramen infrapiriforme > posterieur compartiment	(onrechtstreeks)	grootste; onder m. gluteus maximus
plexus sacralis	n. pudendus	S2-S4	foramen infrapiriforme > foramen ischiadicum minus	diaphragma urogenitalis; m. sfincter; m. transversus perinei profundus; m. transversus perinei superficialis
plexus sacralis	n. cutaneus femoris posterior	/	foramen infrapiriforme	huid dij posterior
plexus sacralis	varia	/	/	m. piriformis; m. obturatorius internus; m. gemellus superior; m. gemellus inferior
plexus coccygealis	n. anococcygeus	S4-Co	/	huid coccyx
/	nn. clunium inferiores	/	/	huid bil
/	nn. clunium medii	/	/	huid bil
/	nn. clunium superiores	/	/	huid bil

Fig 5.15

Figuur 5.15. Plexus lumbalis

Fig 5.16

Figuur 5.16. Plexus sacralis (et coccygealis)

6 Membrum inferius

Fig 6.01

Figuur 6.1. Os coxae

• os sacrum
• os coxae
  • SIPS
  • SIPI
  • SIAS
  • SIAI
  • linea glutea posterior
  • linea glutea anterior
  • linea glutea inferior
  • acetabulum
    • labrum acetabuli
    • lig. capitis femoris

Fig 6.02

Figuur 6.2. Proximale femur (voor- en achteraanzicht)

Fig 6.03

Figuur 6.3. Acetabulum

Fig 6.04

Figuur 6.4. Regio glutea

Fig 6.05

Figuur 6.5. Femur (voor- en achterzijde)

Fig 6.06

Figuur 6.6. Patella

Fig 6.07

Figuur 6.7. Proximale tibia (voor- en achterzijde)

Fig 6.08

Figuur 6.8. Plateau tibial

Fig 6.09

Figuur 6.9. Proximale fibula

Fig 6.10

Figuur 6.10. m. quadriceps femoris

Fig 6.11

Figuur 6.11. m. sartorius

Fig 6.12

Figuur 6.12. Mediaal compartiment

Fig 6.13

Figuur 6.13. Posterieur compartiment

Fig 6.14

Figuur 6.14. Arteria femoralis

Fig 6.15

Figuur 6.15. Oppervlakkig veneus systeem

Fig 6.16

Figuur 6.16. Het kniegewricht

Fig 6.17

Figuur 6.17. Kniegewricht (vervolg)

Fig 6.18

Figuur 6.18. Fossa Poplitea

Fig 6.19

Figuur 6.19. Tibia

Fig 6.20

Figuur 6.20. Fibula

Fig 6.21

Figuur 6.21. Gewrichten tibia-fibula

Fig 6.22

Figuur 6.22. Spieren achterste compartiment

Fig 6.23

Figuur 6.23. Bloedvaten achterste compartiment

Fig 6.24

Figuur 6.24. Zenuwen in het posterieur compartiment

Fig 6.25

Figuur 6.25. Lateraal compartiment

Fig 6.26

Figuur 6.26. Voorste compartiment

Fig 6.27

Figuur 6.27. Talus

Fig 6.28

Figuur 6.28. Calcaneus

Fig 6.29

Figuur 6.29. Os naviculare

Fig 6.30

Figuur 6.30. Lig. deltoideum

Fig 6.31

Figuur 6.31. Laterale ligamenten

Fig 6.32

Figuur 6.32. Intrinsieke voetspieren

Fig 6.33

Figuur 6.33. a. tibialis posterior

7 Membrum Superius

• https://www.youtube.com/watch?v=D1tJO0RW9UM

Fig 7.01

Figuur 7.1. Oppervlakkige venen van het bovenste lidmaat

Fig 7.02

Figuur 7.2. Clavicula

Fig 7.03

Figuur 7.3. Scapula

Fig 7.04

Figuur 7.4. Proximale humerus

Fig 7.05

Figuur 7.5. Articulatio sternoclavicularis

Fig 7.06

Figuur 7.6. Articulatio acronioclavicularis

Fig 7.07

Figuur 7.7. Articulatio glenohumeralis

Fig 7.08

Figuur 7.8. Schouderspieren

Fig 7.09

Figuur 7.9. Posterieure scapulaire regio

Fig 7.10

Figuur 7.10. m. pectoralis maior

Fig 7.11

Figuur 7.11. m. pectoralis minor en subclavius, fascia clavipectoralis

Fig 7.12

Figuur 7.12. m. serratus anterior

Fig 7.13

Figuur 7.13. m. subscapularis

Fig 7.14

Figuur 7.14. m. latissimus dorsi

Fig 7.15

Figuur 7.15. a. axillaris

Fig 7.16

Figuur 7.16. Plexus brachialis

Fig 7.17

Figuur 7.17. Sagittale doorsnede door oksel

Fig 7.18

Figuur 7.18. Humerus

Fig 7.19

Figuur 7.19. Proximale radius

Fig 7.20

Figuur 7.20. Proximale ulna

Fig 7.21

Figuur 7.21. Elleboog

Fig 7.22

Figuur 7.22. Spieren voorste compartiment

Fig 7.23

Figuur 7.23. m. brachialis

Fig 7.24

Figuur 7.24. m. triceps brachii

Fig 7.25

Figuur 7.25. a. brachialis

Fig 7.26

Figuur 7.26. n. musculocutaneus

Fig 7.27

Figuur 7.27. Radius

Fig 7.28

Figuur 7.28. Ulna

Fig 7.29

Figuur 7.29. Radio-ulnaire gewrichten

Fig 7.30

Figuur 7.30. Spieren van de oppervlakkige laag

Fig 7.31

Figuur 7.31. Spieren van de middenste laag

Fig 7.32

Figuur 7.32. Spieren van de diepe laag

Fig 7.33

Figuur 7.33. Arteries in het voorste compartiment

Fig 7.34

Figuur 7.34. Zenuwen in het voorste compartiment

Fig 7.35

Figuur 7.35. Spieren van het achterste compartiment (oppervlakkige laag)

Fig 7.36

Figuur 7.36. Spieren van het achterste compartiment (diepe laag)

Fig 7.37

Figuur 7.37. Botten van de hand

Fig 7.38

Figuur 7.38. Aponeurosis palmaris

Fig 7.39

Figuur 7.39. Anatomische snuifdoos

Fig 7.40

Figuur 7.40. m. adductor pollicis

Fig 7.41

Figuur 7.41. Thenar spieren

Fig 7.42

Figuur 7.42. Hypothenar spieren

Fig 7.43

Figuur 7.43. Arteries in de hand

8 Caput et collum

• luchtweg en voedselweg kruisen elkaar
• structuren
  • meninges = hersenvliezen
  • cranium cerebrale = neurocranium
  • cranium viscerale = gelaatsschedel
  • orbita = oogkas
    • kegelvormig
  • sinus paranasales
  • nares = neusgaten
  • choanae
  • pharynx
    • nasopharynx
    • oropharynx
    • laryngopharynx
  • palatum durum = hard verhemelte
  • palatum molle = zacht verhemelte
• spieren
  • hoofd
  • nek
    • oppervlakkig
      • m. platysma via n. facialis (VII)
      • m. sternocleidomastoideus via n. accessorius (XI) en plexus cervicalis
    • middelste (strap muscles)
      • m. sternohyoideus via ansa cervicalis
      • m. omohyoideus via ansa cervicalis
      • m. sternothyroideus via ansa cervicalis
      • m. thyrohyoideus via n. hypoglossus (XII)
    • diep via plexus cervicalis en brachialis
      • m. scalenus anterior
      • m. scalenus medius
      • m. scalenus posterior
• schedel
  • gewrichten tussen botten: suturen
    • uitzonderingen (synoviaal)
      • kaakgewricht
      • gehoorbeentjes
  • examen: kunnen aanduiden op tekening
  • 
    • os frontale
    • os temporale
    • os parietale
    • os occipitale
    • sutura sagittalis
      • in sagittaal vlak
    • sutura coronalis
      • in coronaal vlak
    • sutura lambdoidea
    • fonticulus anterior (grote fontanel)
    • fonticulus posterior (kleine fontanel)
  • 
    • glabella
    • arcus superciliares
    • margo supraorbitalis
    • incisura supraorbitalis
    • foramen infraorbitale
    • os sphenoidale
    • os nasalis
    • os zygomaticum = jukbeen
    • maxilla
      • proc. frontalis
      • proc. zygomaticus
      • proc. alveolaris superior
    • mandibula
  • 
    • os frontale
    • os parietale
    • os temporale
      • processus zygomaticus
    • os occipitale
    • os lacrima
    • arcus zygomaticum
    • sutura squamosa
    • meatus acusticus externus
    • os temporale > proc. styloideus
    • proc. mastoideus
      • m. splenius capitis
      • m. sternocleidomastoideus
  • 
    • protuberantia occipitalis externa
      • m. trapezius
    • linea nuchae superior
      • m. trapezius
      • m. splenius capitis
      • m. semispinalis
      • m. sternocleidomastoideus
    • linea nuchae inferior
    • crista occipitalis externa
  • 
  • 
    • sutuur
    • lamina externa (cortex)
    • diploe (spongiosa)
    • lamina interna (cortex)
    • galea aponeurotica
  • 
    • os occipitale
    • os sphenoidale = wespenbeen
      • corpus
      • ala maior
      • ala minor
      • processus pterygoidea
    • foramen magnum
    • condylus occipitalis
    • meatus acusticus externus
    • proc. mastoideus
    • proc. styloideus
    • palatum durum
      • maxilla > processus palatinus
      • os palatinum > lamina horizontalis
    • canalis caroticus
      • a. carotis interna
    • fossa mandibularis
    • vomer

Fig 8.01

Figuur 8.1. Mandibula, frontaal zicht

• $4 \times 8 = 32$ tanden
  • 2I 1C 2P 3M
• corpus mandibulae
• ramus mandibulae
• angulus mandibulae
• processus alveolaris inferior
• protuberantia mentalis
• tuberculum mentale
• foramen mentale
• canalis mandibulae
• n. mentalis
• n. alveolaris inferior

Fig 8.02

Figuur 8.2. Mandibula, lateraal zicht

• corpus mandibulae
• ramus mandibulae
• angulus mandibulae
• foramen mentale
• tuberositas masseterica
  • m. masseter
• caput mandibulae
• collum mandibulae
• incisura mandibulae
• processus condylaris
• processus coronoideus
  • cf. ulna

Fig 8.03

Figuur 8.3. Mandibula, zicht binnenkant

• linea mylohyoidea
  • m. mylohoideus
• fossa digastrica
  • m. digastricus
• spina mentalis
  • bovenste paar: m. genioglossus
  • onderste paar: m. geniohyoideus
• fovea submandibularis
• fovea sublingualis
  • glandula sublingualis
• tuberositas pterygoidea
  • m. pterygoideus
• foramen mandibulae
• lingula mandibulae = spyx

Fig 8.04

Figuur 8.4. Articulatio temporomandibularis

• fossa mandibularis
• tuberculum articulare
• discus articularis
• caput mandibulae
• membrana synovialis
• capsula fibrosa
• lig. laterale
• lig. stylomandibulare
• lig. sphenomandibulare

Fig 8.05

Figuur 8.5. Os hyoideum

• corpus
  • m. sternohyoideus
  • m. omohyoideus
  • m. thyrohyoideus
• cornu minus
• cornu maius

Fig 8.06

Figuur 8.6. m. sternocleidomastoideus

• fossa supraclavicularis minor
• proc. mastoideus
• linea nucha superior
• torticollis = stijve nek

Fig 8.07

Figuur 8.7. Strap muscles

• cartilago thyroidea
• cartilago cricoidea
• trachea

Fig 8.08

Figuur 8.8. Laterale groep van de diepe laag spieren

Fig 8.09

Figuur 8.9. Plexus cervicalis (C1-C5)

• in scalenusspleet tussen anterior en medius

Groep	Zenuw	Niveau	Innervatie	Opm.
plexus cervicalis	ansa cervicalis	C1–C3	m. sternohyoideus	radix superior en inferior
			m. omohyoideus
			m. sternothyroideus
geen deel van plexus	n. suboccipitalis	C1, rr. posteriores		cf. occipitale driehoek
plexus cervicalis	n. occipitalis minor	C2
geen deel van plexus	n. occipitalis maior	C2, rr. posteriores		doorboort m. semispinalis capitis en m. trapezius
geen deel van plexus	n. occipitalis tertius	C3, rr. posteriores
plexus cervicalis	n. auricularis magnus	C2–C3
plexus cervicalis	n. transversus colli	C2–C3
plexus cervicalis	nn. supraclaviculares	C3–C4
plexus cervicalis	n. phrenicus	C3–C5	diaphragma

Figuur 8.10. mm. suprahyoidei (geen leerstof)

Figuur 8.11. m. mylohyoideus (geen leerstof)

Fig 8.12

Figuur 8.12. Mimische spieren

• via n. facialis (VII)
• verbonden met huid i.p.v. bot
• galea aponeurotica
• m. occipitofrontalis
  • tweebuikig
  • spanningshoofdpijn
• m. orbicularis oculi
• m. corrugator supercilii
  • fronsen
• m. orbicularis oris
• m. mentalis
• m. risorius
  • glimlachen
• m. depressor anguli oris
• m. zygomaticus maior
• m. zygomaticus minor
• m. levator labii superioris et anguli oris
• m. levator labii superioris alaeque nasi
• m. auricularis anterior
• m. auricularis superior
• m. auricularis posterior