Ziekteleer hoofd en hals - NKO

Intro

  • 25% diagnosen bij huisarts i.v.m. NKO
  • lessen opgebouwd per symptoom i.p.v. per ziekte

Glossary

  • BERA = brainstem evoked response audiometry
  • BPPD = benigne paroxismale positieduizeligheid
  • CMV = cytomegalovirus (herpes)
  • OAE = otoakoestische emissies
  • OMA = otitis media, acuut
  • OME = otitis media, chronisch, met effusie
  • TV = trommelvlies
  • VZV = varicella-zoster virus (herpes)

✅ Oor (5u, LVG)

  • modules
    • module 12: oorpijn (enkel oefeningen)
    • module 13: gehoorverlies
    • module 14: audiometrie (enkel oefeningen)
    • ✅ module 15: duizeligheid (zelfstudie)
    • module 16: n. facialis (zelfstudie)

Anatomie en fysiologie van gehoor

  • zelfstudie: module 13.1
  • anatomie: drie delen
    • buitenoor = otis externa
      • kraakbeen in oorschelp
      • bot rond meatus acusticus externus (MAE) = uitwendige gehoorgang
    • middenoor = otis media
      • achter membrana tympani = trommelvlies (TV)
      • gevuld met lucht
      • ventilatie: tuba auditiva = buis van Eustachius
      • gehoorbeentjes
        • maleus = hamer
        • incus = aambeeld
        • stapes = stijgbeugel
      • m. stapedius
      • m. tensor tympani
    • binnenoor = otis interna
      • cochlea = slakkenhuis
      • evenwichtsorgaan
      • gevuld met vocht
        • perilymfe
        • endolymfe
      • orgaan van Corti
        • op basaal mebraan
        • 1 rij inner hair cells
        • 3 rijen ourter hair cells
      • n. vestibulocochlearis (VIII)
        • n. vestibularis
        • n. cochlearis
        • loopt samen met n. facialis (VII) door meatus acusticus internus (MAI) = inwendige gehoorgang
  • fysiologie
    • propagatie trillingen

1 Aangeboren afwijkingen oorschelp

Anatomie

  • lobulus (oorlel)
  • concha
  • tragus
  • antitragus
  • helix
  • antihelix
  • scapha
Afstaande oren
  • geen antihelix plooi
  • behandeling
    • otoplastie
      • vanaf 5/6j (want dan skelet volgroeid)
Pre-auriculair aanhangseltje
  • behandeling: eventueel chirurgisch verwijderen
Pre-auriculaire sinus
  • klein gaatje
  • bevat adnexa
    • zweetklieren
    • talgklieren
  • kan ontsteken
    • dan wegnemen
  • kan symptoomn zijn van branchio-oto-renaal syndroom (BOR)
    • zie later
Microtia
  • onvolledig gevormde oorschelp
  • met/zonder agenesie/atresie gehoorgang
    • mogelijk gevolg: conductief gehoorverlies
      • uni- vs bilateraal
      • geisoleerd vs i.k.v. syndroom
        • bv. Treacher-Collins (minder belangrijk)
  • behandeling
    • gehoor
      • hoortoestel
        • bone anchored hearing aid (BAHA)
          • uitwendig: processor met microfoon
          • schroef door proc. mastoideus
          • geluid -> trillingen
          • kan niet bij heel jonge kinderen
            • in afwachting: haarband
      • heelkunde?
    • esthetiek
      • optie 1: oorschelp epithese (= gelaatsprothese)
        • indien unilateraal: spiegelbeeld van andere oorschelp
        • op titanium constructie
          • op- en afklikken
            • 's nachts afnemen
        • pas plaatsen als patient oud genoeg is om mee te beslissen
        • wordt niet bruin in zomer
      • optie 2: reconstructie o.b.v. autoloog ribkraakbeen
Ear moulding
  • gekreukt oor door foute ligging in baarmoeder
  • behandeling
    • spalktherapie: in correcte vorm afplakken met steristrips
    • snel na geboorte
      • kraakbeen nog heel flexibel door maternaal oestrogeen in bloed

2 Otoscopie

  • lichtbron
  • vergrootglas
  • m.b.v. speculum
    • verschillende maten
      • te klein = te diep = pijnlijk (want geen adnexa)
  • oor naar achter en boven trekken
    • kinderen: vooral naar achter
  • corpus alienum
    • gebruik correcte materiaal voor verwijdering
      • bv. haakje i.p.v. pincet voor parel
  • cerumenprop
    • behandeling
      • huisarts: water op kamertemperatuur
      • NKO: met zuiger of haakje
    • preventie
      • geen wattenstaafjes
  • trommelvlies
    • (!) examen
      • links vs rechts?
      • gezond?
      • pathologie?
    • hamersteel (maleus) wijst naar voor en boven
      • foto: rechter trommelvlies
    • 4 kwadranten
      • I: voor boven (VBA)
      • II: voor onder (VOQ)
      • III: achter onder (AOQ)
      • IV: achter boven (ABQ)
    • pars tensa (opgespannen)
    • pars flaccida ("floppy")
      • klein bovenste deel
      • = membraan van Shrapnell
    • lichtreflex
      • in II?
    • doorzichtig
      • anders zit er vocht onder
  • exostosen
    • beenderige aanwas?
    • bij mensen die vaak in koud water zitten
      • "surfer's ear"

Oorpijn

3 Kind
Acute otitis media (OMA)

  • tussen 0.5 en 2j
  • oorzaak
    • Haemophilus influenzae
    • Strep. pneumoniae
    • Moraxella catarrhalis
  • symptomen
    • oorpijn
    • koorts
    • ziek: 3d-1w
    • trommelvlies
      • bomberend (door overdruk)
      • rood
      • mat i.p.v. doorzichtig: vochthoudend middenoor
      • kan spontaan perforeren
        • geeft pas problemen bij 1/3 oppervlakte
  • behandeling
    • analgetica
    • antipyretica
    • wel neus behandelen
      • oorzaak OMA via buis van Eustachius
    • oor
      • geneest meestal vanzelf
        • terugkomen als na 3d niet beter
      • geen AB (amoxicilline) nodig, tenzij
        • risicopatient
          • majeur: direct starten
            • heel jong (0-3m)
            • recente ooroperatie
            • cochleair implantaat
            • immunodeficientie
          • mineur: starten indien ernstig, of na 3d zonder beterschap
            • 3-6m
            • niet-recente ooroperatie
            • anatomische NKO afwijking
            • syndroom van Down
        • opm.: AB oordruppels werken niet bij gesloten trommelvlies
  • complicaties
    • acute mastoiditis
      • pus in luchthoudende delen
      • geeft afstaande oren
      • behandeling
        • AB IV
        • trommelvlies buisje
        • mastoidectomie
    • intracraniaal (zeldzaam)
      • meningitis
      • encephalitis
      • hersenabces
  • recidiverende otitiden
    • vanaf 5x per jaar: trommelvliesbuisjes overwegen
4 Volwassene
Furunkel van gehoorgang
  • = "steenpuist"
  • ontsteking adnexa?
    • haarzakje
    • talkklier
Otitis externa
  • droge vorm ("ooreczeem")
    • otoscopie: schilfers
    • jeuk
    • behandeling: vette zalf
  • natte/vochtige vorm
    • gezwollen gehoorgang
    • heel pijnlijk
      • patienten komen vaak naar spoed 's nachts
    • meestal Gram negatieve bacteria
    • behandeling
      • analgetica
      • reinigen
      • antiseptische of AB oordruppels
      • lokale corticosteroiden tegen zwelling
      • preventie: oor droog houden
    • uitlokkende factoren
      • nauwe gehoorgang
      • hoge vochtigheid (of vaak zwemmen)
      • te veel reinigen
      • afsluiten gehoorgang (hoortoestel, gehoorbescherming, ...)
      • bestaande huidaandoening (eczeem, psoriasis)
  • maligne otitis externa bij diabetespatienten
    • geen echte kanker
    • wel ernstige verwikkelingen (osteomyelitis, ...)
    • behandeling: langdurige AB IV
  • otomycosis
    • schimmelinfectie
    • jeuk > pijn
    • diagnose: wisser
    • moeilijke diagnose
      • als AB niet werkt
Herpes zoster oticus

  • varicella-zoster virus (herpes)
  • blaasjes / korstjes in gehoorgang
  • syndroom Ramsay Hunt
    • herpes zoster oticus + functieverlies
      • n. facialis (VII)
        • 75%
        • herstel
          • 20% volledig
          • 40% relatief goed
          • 40% ernstige sequellen
      • n. cochleavestibularis (VIII)
        • 1/3
        • meestal blijvend gehoorverlies (en/of vertigo)
    • ongunstige prognose
    • behandeling
      • corticoiden
      • aciclovir
Myringitis bullosa

  • blaasjes op trommelvlies
Chondrodermatitis nodularis helicis
  • drukletsel op kraakbeen oorschelp (helix)
  • DD basocellulair carcinoma
    • biopt nemen
    • indien positief: uitgebreide excisie nodig (wig)
Trauma
  • othematoom
    • bloeduitstorting in oorschelp
    • behandeling: ASAP drainage + drukverband
      • anders schrompeloor door necrose
        • vaak bij boksers
  • trommelvliesperforatie
    • behandeling
      • conservatief
      • droog houden
Gerefereerde oorpijn
  • convergentie
  • pijn kan van ergens anders uitstralen
    • kaakgewricht
    • gebit (n. trigeminus (V))
      • caries
      • wijsheidstanden
    • C2-C3
    • tongbasis, tonsillen (n. IX-X)
      • cave tumoren
    • hypopharynx en larynx (n. IX-X)
      • vooral epiglottis

5 Chronische oorloop

  • acuut
    • otitis externa
    • acute otitis media met perforatie
  • chronisch
    • chronische otitis media
      • mucosale otitis media
        • blijvende centrale perforatie
        • behandeling
          • AB lokaal
          • corticosteroiden
          • heelkundige sluiting = myringoplastie
          • (mastoidectomie)
      • cholesteatoom = parelgezwel
        • drie lagen trommelvlies
          • epitheel (buiten)
          • bindweefsel
          • mucosaal (binnen)
        • ingroei van trommelvlies epitheel in middenoor
          • oorzaak: onderdruk
            • retractiegezwel (vaak pars flaccida)
        • toxische inflammatie
          • volumetoename / erosie van been
          • gevolgen
            • perforatie
            • destructie gehoorbeentjes
            • n. VII uitval
            • vestibulaire kanalen: duizeligheid
        • diagnose: MRI / CT
        • behandeling: heelkunde
          • verwijder epitheel
            • MRI check na 6m
          • reconstructie trommelvlies en gehoorbeentjes

6 Slechthorendheid

  • geleiding/conductie vs perceptie
    • geleiding: probleem in buiten/middenoor
      • principes energietransitie
        • intact en beweeglijk/elastisch trommelvlies
        • hefboomeffect gehoorbeentjes
        • trommelvlies > ovaal venster: concentratie energie
        • verluchting (Eustachius)
    • perceptie: probleem in binnenoor

7 Onderzoeken

7.1 Stemvorkproeven
  • test Rinne
    • voor oor (LG)
    • tegen mastoid (BG)
    • interpretatie
      • LG > BG (Rinne positief): normaal of perceptief verlies
      • LG < BG (Rinne negatief): geleidingsverlies
  • test Weber
    • stemvork op midden gelaat
    • waar luidste? links/midden/rechts
      • "Weberen naar ... kant"
      • perceptieve stoornis: naar goede oor
      • conductieve stoornis: naar slechte oor
        • want daar minder "verlies"
        • cf. neuriën met 1 oor toe
7.2 Toon audiogram

  • geluidsdichte kamer
  • links en rechts apart
  • luid -> stil per frequentie (25 Hz - 8 kHz)
    • range belangrijk voor spraak ("spraakbanaan")
    • soms uitgebreidere test (bv. bij ototoxische chemotherapie)
  • in "dB hearing level"
    • relatief t.o.v. normale gehoor (0 dB)
    • interpretatie
      • 0-20: normaal
      • 20-30: licht
      • 30-60: matig
      • 60-90: ernstig
      • hoger: functioneel doof
  • methoden
    • via luchtgeleiding (klassiek)
      • volle lijn
    • via beengeleiding (mastoid)
      • stippellijn
    • zou zelfde resultaat moeten geven
    • anders "bone-air gap"
      • dus geleidingsstoornis
  • Fletcher index (FI)
    • gemiddelde dB over 500Hz, 1000Hz, 2000Hz
    • belangrijk voor terugbetaling hoorapparaat
7.3 Spraak audiogram

  • input: gesproken woorden van 1 lettergreep
  • patient moet woord herhalen
  • herhaal bij verschillende geluidsniveau's
  • output: spraak audiogram
    • vanaf waar 50% correct?
    • vanaf waar 100% correct?
  • bij sommige patienten wordt 100% nooit bereikt
7.4 Tympanogram en stapediusreflex
  • tympanometrie
    • geen medewerking patient nodig
    • meet compliantie trommelvlies
      • grootst als
      • varieer om piek te zoeken
    • soorten curves
      • type A (normaal): piek bij 0 mm H2O
      • type B: vocht in middenoor of perforatie
      • type C: onderdruk, piek verschoven
  • akoestische stapediusreflex (ASR)
    • m. stapedius: dempt geluid bij luide stimulus
    • zichtbaar op compliantie grafiek
7.5 Brainstem evoked response audiometry (BERA)
  • EEG + geluids stimulus
  • meting 10ms na stimulus
  • 6 pieken
  • afnemen op rustige locatie/tijdens slaap
    • minder andere EEG activiteit
7.6 Otoakoestische emissies (OAE)
  • speaker produceert "click" geluidsgolf
  • microfoon meet echo in gehoorgang
7.7 Gehooronderzoek bij jonge kinderen
  • objectief
    • BERA
    • OAE
  • vrij veld audiogram
    • orientatiereflex
    • vanaf 8-9m
    • stap 1: conditionering
      • geluid, kort daarna visuele stimulus
    • stap 2: kijkt al nog voor visuele stimulus zichtbaar is
  • toon audiogram met geduld
    • vanaf 3j
    • blokje laten vallen vanaf geluidstoon
  • ALGO test
    • universele screening door Kind & Gezin
    • (tussen 2-4w)
    • geautomatiseerde BERA
    • pass/fail
    • hoge specificiteit en sensitiviteit
Examen: interpretatie toon audiogram
  • wel/geen gehoorverlies?
  • links/rechts/bilateraal?
  • Fletcher index
    • indeling: normaal/licht/matig/ernstig/doof
  • geleiding vs perceptie vs gemengd?
  • air-bone gap?
  • frequentie bespreking
    • pancochleair: alle frequenties aangetast
    • downsloping: erger in hoge frequenties
  • bijpassende stemvorkproeven?
    • Rinne pos/neg?
    • Weber L/R/midden?
  • bijpassende tympanometrie grafiek?

8 Patient met gehoorverlies

8.1 Jonge kind
  • aangeboren perceptie slechthorendheid
    • 1-2/1000
    • oorzaken
      • 40-50% genetisch gehoorverlies
        • DFN (deafness) genen
          • DFNA: dominant
          • DFNB: recessief
          • DFN: X-gebonden
        • indeling
          • 70% niet-syndromaal
            • diagnose: mutaties opsporen
          • 30% syndromaal
            • Alport
            • Usher
            • bv. branchio-oto-renaal syndroom (BOR)
        • morfologische afwijkingen cochlea
          • diagnose: CT
      • 20-25% pre- en perinataal verworven
        • tijdens zwangerschap
          • rubella = rode hond
          • cytomegalovirus (CMV)
            • herpes
            • opletten bij contact met baby's
              • 30-50% kinderloze vrouwen hebben geen antistoffen
              • 25% kinderen in creche is drager
              • geen goed vaccin
            • verspreiding via lichaamsvochten
            • meestal onschadelijk
              • behalve voor foetus
                • gevolgen
                  • slechthorendheid
                    • congenitaal
                    • late onset (progressief tot 5-6j)
          • toxoplasmose
        • rond geboorte
          • prematuur
          • zuurstof tekort
          • rhesus factor incompatibiliteit
            • hyperbilirubinemie
              • kernicterus
      • 30-35% idiopatisch
  • na bacteriele meningitis
    • oorzaken
      • Haemophilus influenzae type b
      • Neisseria meningitidis C = meningococcus
        • belang vaccinatie
      • Strep. pneumoniae = pneumococcus
    • pathofysiologie
      • meningitis
      • labyrinthitis
      • sclerose (+ ossificatie)
    • 10% risico op permanente perceptie slechthorendheid
      • vaak bilateraal en ernstig
8.2 Kleuter

  • otitis media serosa
    • = otitis media met effusie (OME)
    • tot 6-7 jaar
    • pathogenese
      • infectie
      • verminderde verluchting tuba auditiva
        • rhino-pharyngitis
        • adenoid hypertrofie / adenoiditis
          • adenoid = neusamandel
          • ring Waldeyer
        • maturatie tubawerking bij kinderen
          • nog te floppy
          • nog te horizontaal
    • behandeling: trommelvliesbuisjes
      • "diabolo"
      • onder volledige narcose
      • indicaties
        • langdurig gehoorverlies > 30dB
        • afwijkingen trommelvlies
          • retractie
          • atelectase (verkleving)
        • recidiverende surinfecties
          • acute otitis
      • vervolg
        • eerste paar dagen/weken droog houden
        • daarna is zwemmen geen probleem
          • te kleine opening
          • niet te diep (grotere druk)
          • opletten met shampoo (lagere oppervlaktespanning)
        • vallen na ~1 jaar vanzelf uit
        • litteken? heel beperkt, geen effect op gehoor
    • behandeling: adenoidectomie
      • "amandelen laten trekken"
      • uitgang buis Eustachius vrijmaken
8.3 Volwassene
Tuba disfunctie
  • symptomen
    • drukgevoel
    • ploffen bij slikken/geeuwen
    • oorpijn bij vliegreizen
    • verminderd gehoor
  • testen
    • otoscopie
      • retractie
      • atelectase
    • tympanometrie: C curve
      • negatieve druk
  • diagnose
    • OME
  • oorzaak
    • tuba disfunctie: onvoldoende verluchting
    • nasopharynx carcinoma
      • zeker bij langdurige, recidiverende, unilaterale OME
      • controle a.h.v. endoscopie bij NKO arts
    • niet: adenoid hypertrofie (quasi uitsluitend bij kinderen)
Gevolgen van otitis media
  • perforatie
    • behandeling: heelkunde (myringoplastie)
    • DD traumatische perforatie
      • kleiner
        • herstelt vanzelf
      • scherpere hoeken
      • rafeliger
  • keten onderbreking in middenoor
    • conductief gehoorverlies (-60 dB)
    • behandeling (details niet belangrijk)
      • tympanoplastie
        • titanium prothese
        • allegreffe (humaan beentje)
  • myringosclerose
    • verkalking trommelvlies
  • tympanosclerose
    • verkalking trommelvlies + middenoor
    • erger dan myringosclerose
  • atelectase (zie eerder)
Otosclerose / otospongiose
  • spons-achtige massa
    • in ovaal venster (fenestrale vorm)
      • t.h.v. stapes voetplaat
    • of in cochlea zelf
  • slechtere geleiding
  • diagnose
    • otoscopie normaal
    • stapediusreflex afwezig
    • Carhart notch in audiogram
      • dal rond 2000 Hz in beengeleiding
      • pathognomonisch
  • behandeling
    • hoortoestel
    • stapedotomie
Sudden deafness
  • perceptie slechthorendheid
  • oorzaak onduidelijk
  • diagnose: per exclusionem
  • behandeling
    • hemodilutie
      • bij hoog hematocriet
    • corticoiden (!)
      • IV of intratympanaal
    • hyperbare O2
      • doel: maximale perfusie
  • prognose
    • helft verbetert niet na behandeling
Ototoxiciteit
  • medicatie
    • reversibel
      • salicylaten (hoge dosissen)
        • bv. aspirine
        • tinnitus
        • transient gehoorverlies
    • irreversibel
      • chemotherapie: cytostatica
        • cisplatinum
      • AB: aminoglycoside groep
        • vaak gebruikt
        • voorbeelden
          • streptomycine
          • ...mycine
          • niet: vancomycine
      • kinine
  • baseline audiogram (incl. hoge tonen) voor behandeling
Vestibulair schwannoma

  • meest voorkomende brughoektumor
    • goedaardig
    • tussen cerebellum en rotsbeen
    • t.h.v. pons
    • uit Schwann cellen rond n. vestibularis (VIIIv)
    • KST
  • presentatie
    • unilateraal perceptief gehoorverlies
      • (vooral hoge tonen)
    • otoscopie normaal
    • Rinne positief aan aangetaste zijde
    • Weber naar gezonde zijde
    • instabiliteit maar geen vertigo
    • tinnitus
    • soms ook impact op n. facialis (VII)
  • behandeling
    • heelkunde
      • wegname
      • zenuw altijd beschadigd, gehoor unilateraal weg
    • conservatief
      • follow up: wait and scan
      • vaak traaggroeiend
    • bestraling
      • "gamma knife"
Lawaaitrauma
  • schade vanaf 8u in 80 dB
  • bij elke +5dB: duur halveren
    • soms direct schade bij te luide stimulus
  • individuele gevoeligheid
  • gevolg
    • temporary threshold shift (TTS)
      • 2min - 20u
    • permanent threshold shift (PTS)
      • belang preventie
      • letten op alarmsignalen
        • tinnitus
        • herstel TTS duurt langer en langer
  • pathogenese: beschadiging haarcellen
    • 3xrij outer hair cells
    • 1xrij inner hair cells
  • tinnitus: bij 80% na lawaaitrauma
8.4 Oudere patient
Presbyacusis

  • vanaf 60j
  • mannen gemiddeld erger dan vrouwen
    • wel grote inter-individuele spreiding
  • beschadigde haarcellen
    • eerst outer hair cells
    • gevolgen
      • verhoogde gehoordrempel
        • eerst hoge tonen
        • oplossing: hoorapparaat
      • moeizame discriminatie
        • van klanken die akoestisch op elkaar lijken
        • die te snel na elkaar komen
        • "ik hoor het wel maar ik versta het niet"
        • "cocktail party effect"
          • moeilijk in groep, in rumoer
        • hoorapparaat helpt hier niet

9 Behandeling perceptieve slechthorendheid

  • ernstige handicap
  • geen medicatie
    • uitzondering: sudden deafness
  • geen heelkunde
    • i.t.t. problemen in middenoor
  • onderzoek: gentherapie
  • hoortoestel / revalidatie
  • preventie
Hoorapparaten
  • niet te lang mee wachten
    • "if you don't use it, you lose it"
  • heeft gewenningsperiode nodig
    • cf. bril: werkt direct goed
    • eerste weken regelmatig naar audioloog voor afstelling
  • types
    • luchtgeleiding
      • achter oor, geminiaturiseerd
        • versterken beter
      • (in oorschelp)
      • (in oor)
    • beengeleiding
      • BAHA
    • actieve middenoorimplantaten
      • enkel ter info
    • cochleair implant
      • indicatie
      • simulatie tonotopie
      • revalidatie nodig
        • plasticiteit hersenen

10 Tinnitus

  • objectief vs subjectief
    • objectief (zeldzaam)
      • pulsatiel
        • AV malformaties (vaatruisen)
      • myoclonus: spiertrekkingen
        • hoorbaar met stethoscoop
    • subjectief (meestal)
  • frequentie
    • hoog
    • laag
  • pathogenese
    • onduidelijk
    • degeneratie neuronen in ganglion spirale
  • behandeling
    • geen medicatie
    • geen heelkunde
    • empathie
    • coping
      • vermijd absolute stilte
        • achtergrondmuziek
    • cognitieve gedragstherapie
      • niet catatroferen
      • acceptatie

11 Duizeligheid

  • ✅ zelfstudie module 15
  • draaierigheid
  • belang anamnese
    • SO STONED
      • symptoms
      • often (frequency)
      • since
      • trigger
      • otology
      • neurology
      • evolution
      • duration
  • klinisch onderzoek
    • te bepalen
      • centraal vs perifeer
      • links vs rechts
      • hyper- vs hypo- vs disfunctie
    • vestibulo-oculaire reflex (VOR)
      • wijsvinger laten volgen met ogen
        • 50cm afstand
    • spontane nystagmus
      • meestal horizontaal, zelden verticaal of rotatie
      • componenten
        • vestibulaire component (traag)
        • correctiecomponent (snel)
          • omgekeerde richting
          • bepaalt "richting" nystagmus
            • uitval: contralateraal
            • overprikkeling: ipsilateraal
            • "meest actieve zijde wint"
      • fysiologisch bij hoofd helemaal naar links/rechts draaien
        • mag niet blijven duren
      • graden
        • graad 1: ipsilateraal
        • graad 2: mediaan
        • graad 3: contralateraal
      • Frenzelbril
        • verergert als het vestibulair is
        • verbetert als het centraal is
    • head impulse test
      • laat kijken naar neus
      • draai hoofd 15 graden contralateraal
      • draai hoofd snel/onverwacht 30 graden ipsilateraal
      • VOR onvoldoende bij aantasting
    • Dix-Hallpike maneuver
      • doel: aantonen/uitsluiten BPPD
      • patient in zit op onderzoekstafel
      • ogen open
      • hoofd gedraaid
        • test 2x, beide zijden
        • test ipsilaterale evenwichtsorgaan
      • snel naar achter
        • vasthouden
      • daarna opnieuw snel naar voor
      • positief als beide bewegingen symptomen uitlokken
        • duizeligheid
        • nystagmus
    • stabiliteitstesten
      • Romberg
        • ogen sluiten
        • leunen/vallen ipsilateraal
      • Unterberger
        • ipsilateraal
    • otoscopie
    • klinisch neurologisch onderzoek
    • tweede lijn
      • evenwichtsfunctiemetingen
        • calorische proeven
        • draaiproeven
        • ...
  • oorzaken (zie ook tabel)
    • vestibulair (vertigo)
      • aanvalsgewijs
        • benigne paroxismale positieduizeligheid (BPPD)
          • geen geassocieerde symptomen
          • oorzaak: losgekomen otolieten in evenwichtsorgaan
          • diagnose: anamnese + Dix-Hallpike
          • behandeling
            • gewenning: uitlokken i.p.v. vermijden
            • Epley-manoeuvre (hoofdbewegingen door kine)
        • ziekte van Menière
          • wel geassocieerde symptomen
            • otologische klachten
              • perceptieve gehoorverlies (pancochleair)
              • tinnitus
              • drukgevoel
            • (nausea, braken)
          • oorzaak: hydrops labyrinthi
            • overproductie endolymfe
            • onvoldoende resorpie
            • overdruk, overprikkeling
          • geeft nystagmus naar ipsilateraal
            • meest actieve evenwichtsorgaan wint
          • diagnose
            • audiogram
              • slechter ipsilateraal tijdens aanval
              • daarna recuperatie
                • elke aanval minder recuperatie
              • na jaren 50% ook andere zijde aangetast
          • behandeling
            • medicatie
              • tijdens aanval
                • sedativa (antihistaminica)
                • anti-emetica
              • preventie
                • beta-histine
                • diuretica
              • intratympanaal gentamycine of dexamethason
              • chirurgie
      • acuut
        • neuronitis vestibularis
          • nausea, braken
          • patienten blijven in bed
          • permanente uitval
            • andere zijde moet overnemen
                • proprioceptie
          • behandeling
            • geruststelling
            • vestibulaire revalidatie
            • anti-emetica
        • CVA (cerebellair)
          • plus eventuele andere neurologische uitval
      • chronisch
        • vestibulaire hypofunctie
          • bv. brughoektumor
          • instabiliteit
          • geen vertigo
    • niet-vestibulair (ijlhoofdigheid)
      • hyperventilatie syndroom
      • medicatie bijwerkingen
        • bloeddruk verlagend
        • analgetica
      • orthostatische hypotensie
        • zit/lig -> staand
Aandoening Karakteristiek Duur Diagnose (anamnese + ...)
BPPD Aanvallen: na hoofdbeweging Seconden tot minuten Dix-Hallpike
Ziekte van Menière Aanvallen: spontaan Uren
Neuritis vestibularis Acuut Dagen Spontane nystagmus naar niet-aangedane zijde
Infarct (cerebellair) Acuut Dagen tot weken Neurologisch onderzoek
Vestibulaire hypofunctie (uni- of bilateraal) Chronisch Continue Aanvullend evenwichtsonderzoek

12 Gelaatsverlamming

  • zelfstudie module 16
  • zie deel GH

Examenvragen

Welke uitspraak is correct over congenitale perceptieslechthorendheid:

  • Bij genetische autosomaal recessieve aandoeningen is het gehoorverlies vaak enstiger en op vroegere leeftijd dan bij autosomaal dominante aandoeningen
  • Indien het gehoorverlies kadert in een syndroom, gaat het vaak samen met lever- en oogproblemen
  • Het cytomegalovirus zorgt voor ernstige gevolgen voor de foetus bij zowel primo-infectie als herinfectie
  • Geen van bovenstaande uitspraken is correct

Bij genetische autosomaal recessieve aandoeningen is het gehoorverlies vaak enstiger en op vroegere leeftijd dan bij autosomaal dominante aandoeningen

Welke uitspraken kloppen bij volgende foto

  • Dit is een linkeroor met myringosclerose
  • Dit is een linkeroor met otitis media met effusie
  • Dit is een rechteroor met myringosclerose
  • Dit is een rechteroor met otitis media met effusie

Dit is een rechteroor met myringosclerose

Een kindje van 6 jaar komt op raadpleging omwille van vermoeden gehoorverlies. In de klas reageert ze vaak niet wanneer haar naam geroepen wordt. Bij navragen ademt ze zeer vaak met haar mondje open en snurkt ze regelmatig ’s nachts. De zwangerschap is zonder problemen verlopen. Pre-conceptueel onderzoek toonde wel aan dat de moeder nog geen antistoffen voor CMV bevatte.

Naast otoscopie, wat is nog aangewezen in je diagnostische work-up?

(zie ook deel neus voor oplossing)

  • Test van Zwaardemaker + vrij veld audiogram
  • Test van Zwaardemaker + toonaudiogram
  • CMV serologie + vrij veld audiogram
  • CMV serologie + toonaudiogram

Test van Zwaardemaker + toonaudiogram?

Een 23-jarige vrouw komt op consultatie omwille van klachten van dysfonie. Uit de anamnese weerhoud je wisselende heesheidsklachten, met toename bij stembelasting. Je ziet met indirecte laryngoscopie dit beeld:

Wat is je diagnose? - Stembandknobbeltjes - Oedeem van Reinke - Geen anatomische afwijkingen zichtbaar, het betreffen functionele klachten - Leukoplakie

Stembandknobbeltjes?

Neus en de neusbijholten (3u, LVG)

  • favoriete onderwerp LVG

1 Anatomie/histologie/fysiologie

2 Aangeboren aandoeningen

3 Ontstekingen uitwendige neus

4 Ontstekingen inwendige neus

5 Neusobstructie

6 Epistaxis en trauma

7 (Reukverlies)

✅ Mond

  • (leeg?)

✅ Pharynx (1u, GH)

  • modules
    • module 6: keelpijn
      • geen kennisclips
      • 2.2 casus 1
      • 2.3 casus 2
      • 3.2 casus 3
    • module 7: snurken
      • 1.1 kennisclip
        • zie vervangles
      • 1.2 casus 1
      • 1.3 casus 2
  • pharynx = keelholte
  • opdeling
    • nasopharynx
      • boven week verhemelte
    • oropharynx
      • boven epiglottis
    • hypopharynx
      • onder epiglottis tot aan slokdarm
  • kruising luchtweg en voeding
  • onderzoek
    • naso (NF)
      • neusendoscopie
    • oro (OF)
      • tongspatel
      • "zeg eens AAA"
        • zacht verhemelte klapt omhoog
    • hypo (HF)
      • laryngoscopie

2 Nasopharynx

  • (anatomie)
    • choanae
    • tuba
    • adenoid
    • velum
  • fysiologie
    • ademhaling
    • slikken
    • spreken
    • tuba auditiva (Eustachius)
    • velopharyngeale functie
      • velopharyngeale sphincter
      • m. levator veli palatini
        • velum naar achter en boven ("knie")
      • m. constrictor pharyngis superior
      • functie
        • openen
          • neusademhaling
          • spraak (nasaal): m, n, ng
            • kan geen "m" zeggen met neus toe
        • sluiten
          • slikken
            • eten/drinken niet naar neusholte
          • spraak: andere klanken in NL taal
          • openen tuba
          • krachtig blazen
      • insufficientie
        • symptomen
          • nasale regurgitatie
          • open neusspraak: hypernasaal
            • cf. verkouden: nasaal
          • middenoorproblemen
        • oorzaken
          • structureel
            • verhemeltespleet
            • disproportie lengte: te kort verhemelte
              • soms gecompenseerd door groot adenoid
                • geeft problemen na adenoidectomie
            • oncologie
          • functioneel
            • neuromusculaire aandoeningen
  • pathologie
    • juveniel angiofibroom
      • zie deel neusobstructie
    • adenoid hypertrofie
      • zie deel neusobstructie
    • choanaal atresie
      • zie deel neusobstructie
      • cave neonaat: obligate neusademhaling
    • nasopharynx carcinoma
      • zie deel oncologie
      • patienten hebben vaak otitis media serosa

3 Oropharynx

  • (anatomie)
    • uvula
    • twee amandelbogen
      • involeren bij ouder worden
  • ring Waldeyer
    • mucosa associated lymphoid tissue (MALT)
      • B lymfocyten: IgA, IgG
      • T lymfocyten
      • belangrijk bij opbouw immuunsysteem in eerste levensjaren
      • klein bij geboorte
      • vergroten, max rond 6j
      • krimpen weer
    • tonsilla pharyngea = neusamandel = adenoid
    • tonsilla palatina = keelamandel (x2)
    • tonsilla lingualis = tongamandel
  • aangeboren afwijkingen
    • palatoschisis = gespleten verhemelte
      • zie volgende les
  • patient met acute keelpijn
    • acute (rhino)pharyngitis
      • virale bovenste luchtweginfecties
      • banaal, zelf-limiterend
      • weinig tekenen
        • rode keel
      • behandeling: iets om op te zuigen
    • acute tonsillitis / angina tonsillaris
      • ernstiger
      • slikproblemen
        • pijnlijk
      • koorts
      • gezwollen klieren
      • gezwollen, rode tonsillen
        • wit beslag
      • kiemen
        • viraal (meestal)
        • bacterieel
          • beta-hemolytische streptococcen A
      • complicaties (heel zeldzaam)
        • acuut gewrichtsreuma
        • glomerulonefritis
      • behandeling
        • symptomatisch
          • pijnstilling
          • koortswerend
          • rust
        • wanneer AB?
          • aanslepende klachten
          • erg zieke patienten
          • verminderde algemene weerstand
          • recidiverende streptococcen angina
          • verhoogd risico op endocarditis
            • acuut rheuma in voorgeschiedenis
            • hartlijden
    • peritonsillair abces
      • symptomen
        • keelpijn
          • bilateraal
          • betert even
          • komt terug unilateraal
        • slikken heel pijnlijk
          • speekselvloed
        • mond niet meer helemala open
      • etter door kapsel gebroken
      • behandeling
        • evacueren
          • op consultatie: prikken door tonsil
          • of onder narcose
            • tonsillectomie "a chaud"
        • AB
    • acute ontsteking larynx
    • mononucleosis infectiosa
      • synoniemen
        • mono
        • klierkoorts
        • kusziekte
      • kiem: Epstein-Barr Virus (EBV, herpes familie)
      • vooral bij adolescenten
      • symptomen
        • ...
        • vermoeidheid
      • diagnose
        • bloedname
          • WBC differentiatie
            • viraal: vooral lymfocytose
          • EBV serologie
            • gestegen IgM
      • behandeling
        • geen AB
          • geeft huidrash bij toediening penicilline
        • uitzieken
  • tonsillectomie
    • pijnlijke operatie
    • indicaties
      • recidiverende acute tonsillitis
        • frequentie
          • 3-5 / 1 jaar
          • 4+4 / 2 jaar
        • tonsillitis vs pharyngitis?
        • niet: voorkomende complicaties (te zeldzaam)
      • peritonsillair abces
      • hypertrofie: volume problemen
        • vooral bij kinderen
        • extreem: "kissing tonsils" (op middellijn)
        • ademhalingsproblemen
          • obstructief slaapapneu
        • slikproblemen
        • spraak, articulatie
      • voedselretentie in crypten
    • techniek
      • klassiek: extracapsulaire dissectie
        • amandel en kapsel weghalen uit tonsil loge
      • intracapsulaire tonsillectomie (coblatie)
        • plasmaveld
        • kapsel blijft (bevat veel zenuwen en bloedvaten)
          • geeft minder pijn
  • adenotomie
    • minder pijnlijk
    • vaak samen met tonsillectomie -> adenotonsillectomie
    • indicaties
      • hypertrofie adenoid
        • slaapapnoe: absolute indicatie
        • chronische neusobstructie en open mond ademhaling
        • chronische otitis media serosa (+ trommelvlies buisjes)
    • techniek
      • ringmes
        • "afschrapen"
      • daghospitaal voor kinderen
      • volwassenen na 1 nacht naar huis
    • nazorg (adeno)tonsillectomie
      • check op bloeding
        • kan tot 2w nadien
      • pijnstilling
        • 1-2w last bij slikken
          • minder bij coblatie techniek
          • minder bij kinderen?
      • vochtinname, voeding
      • wit beslag in mond post-op is normaal helingproces
    • nadelen
      • anesthesie
      • bloeding: tonsil > adenoidectomie
      • functiestoornissen
        • bij adenoidectomie: velopharyngeale insufficientie
          • vaak tijdelijk
      • immunologisch?
        • niet onder 2-3j
        • daarna geen toename infecties meer na behandeling
      • recidief?
        • kan teruggroeien als kapsel blijft
  • chronische pharyngitis
    • symptomen
      • slepen lang aan, wisselend -> chronisch
      • "globus" in keel
      • rauwe keel, kuchen, schrapen
      • heesheid
      • geen dysfagie
    • weinig klinische bevindingen
    • oorzaken
      • postnasale drip
      • roker
      • uitdroging
      • gastro-oesophagale reflux disease (GRD)
        • als beide sluitspieren niet goed werken
        • vaak enkel keelklachten en geen slokdarmklachten (pyrosis)
        • behandeling
          • dieet
          • slaaphouding
          • medicatie: PPI (langdurig)

4 Hypopharynx

  • fysiologie slikken
    • fases
      • voorbereidende fase
        • kauwen
        • pletten
        • vermengen met speeksel
      • orale fase
        • bewust, vrijwillig
        • op rug van tong
        • naar oropharynx
      • faryngeale fase
        • bewust, onvrijwillig
        • routering
          • niet naar neus
            • velopharyngeale sphincter sluit
          • niet naar luchtweg
        • velum
        • larynx
          • globaal
            • naar boven en naar voor
          • epiglottis
            • valt over larynx heen -> sluit af
          • glottis
            • sluiting stembanden (adductie)
        • m. constrictores
          • van boven naar onder samentrekken
        • m. cricopharyngeus
          • ontspant tijdens slikken
      • oesaphagale fase
        • onbewust, onvrijwillig
        • peristaltiek
  • slikstoornissen = dysfagie
    • vaak neuro-musculair probleem (ALS, ...)
      • diagnose
        • eerste lijn: logopedist
        • flexible endoscopic eval of swallowing (FEES)
          • = "slikendoscopie"
          • via neus
        • videofluoroscopic swallow study (VFSS)
          • = "slikvideo"
      • risico op aspiratie?
      • behandeling
        • oefenen op slikken (logopedie)
        • maatregelen nemen indien het niet veilig kan
          • voeding aanpassen
          • drank indikken
          • sondevoeding
    • divertikel van Zenker
      • oorzaak
        • m. cricopharyngeus ontspant niet voldoende bij slikken
      • m. constrictor pharyngis inferior
        • m. thyropharyngeus
        • driehoek van Killian
          • zwakke plek
        • m. cricopharyngeus
      • kan groot worden
      • behandeling
        • causaal: myotomie
          • endoscopisch: CO2 laser
          • open
            • optionele extra stap
              • resectie divertikel
              • of pexie divertikel
                • ondersteboven ophangen
    • tumor (zie MKA les 5)

Snurken

  • deze les vervangt kennisclip 1.1 in Sofia module 7
  • prevalentie
    • snurken
      • kinderen: 12%
      • volwassenen: 30%
    • obstructief slaapapneesyndroom (OSAS): 2-4%
  • pathofysiologie OSAS
    • spieren verslappen
    • SatO2 daalt
    • arousal: minder diepe slaap (maar worden meestal niet wakker)
    • spieren spannen weer op
    • repeat
  • symptomen
    • kinderen
      • slechte slaapkwaliteit
        • hypersomnolentie + hyperactiviteit
        • concentratieproblemen
        • ochtendlijke hoofdpijn
      • door ademen tegen verhoogde weerstand
        • pulmonale hypertensie
        • rechter hartfalen
      • groeiachterstand
        • groeihormoon wordt tijdens diepe slaap geproduceerd
      • bedplassen
        • urineproductie vermindert tijdens diepe slaap
        • hogere drukken tijdens obstructies
    • volwassenen
      • slechte slaapkwaliteit
        • hypersomnolentie: kunnen blijven slapen (12u+)
        • concentratieproblemen
        • karakterveranderingen
        • ochtendlijke hoofdpijn
      • door ademen tegen verhoogde weerstand
        • pulmonale hypertensie
        • rechter hartfalen
  • oorzaken
    • kinderen
      • tonsil- of adenoid hypertrofie
      • obesitas
      • congenitale craniofaciale afwijkingen
    • volwassenen
      • anatomische factoren: nauwe pharynx, slappe wand
      • obesitas
      • alcohol en sedativa
  • diagnose
    • slaapstudie = polysomnografie
      • parameters
        • EEG
        • EOG: oculair
        • adembewegingen
        • luchtstroom
        • SatO2
        • apneu/hypopneu-index (AHI)
AHI Normaal Mild OSAS Matig OSAS Ernstig OSAS
Kinderen 0 1–4 5–9 10+
Volwassenen 0-4 5–14 15–29 30+
  • behandeling
    • kinderen
      • adenotonsillectomie
    • volwassenen
      • ernstige OSAS
        • continuous positive airway pressure (CPAP)
          • neus (en mond) masker
      • milde-matige OSAS
        • eerst drug-induced sleep endoscopy (DISE)
          • doel: niveau obstructie bepalen
        • levensstijl aanpassing
        • mandibulair repositie apparaat (beugel)
        • heelkunde (NKO / MKA)
          • tonsillectomie
          • pharynxplastie
          • palatoplastie
          • kaakosteotomieen
          • n. hypoglossus stimulatie
            • toestel activeren met afstandsbediening
            • tong naar buiten bij elke inademing

✅ Larynx (3u, GH)

  • modules
    • module 8: stemklachten
    • module 9: stridor
    • (module 10: slikklachten)

Anatomie

  • zie ook MFP Ademhaling
  • epiglottis
  • os hyoideum
  • cartilago thyroidea
    • cornu superius
    • cornu inferius
  • cartilago cricoidea
    • gespecialiseerde trachea ring
    • anulus
    • lamina
  • cartilago arytenoidea
    • stembanden
  • prominentia laryngea
    • adamsappel
  • twee gewrichten
    • crico-thyroidaal gewricht
      • m. cricothyroideus
      • rotatieas t.h.v. cornu inferius van c. thyroidea
      • stembanden opspannen
      • toonhoogte hoger
    • crico-arytenoidaal gewricht
      • abductie stembanden
        • m. cricoarytenoideus posterior
      • adductie stembanden
        • m. interarytenoideus transversus
        • m. interarytenoidei obliqui
    • m. thyro-arytenoideus = m. vocalis
      • massa van stemplooien (naast lig. vocale)
  • delen
    • supraglottis
      • valse stembanden
        • roze kleur
      • sinus van Morgagni
    • glottis
      • ware stemplooien
        • wit/bleek, want minder bevloeid
        • lig. vocale
        • m. vocalis
        • squameus epitheel i.p.v. respiratoir epitheel
          • niet-verhoornd plaveiselepitheel
          • lamina propria: losmazige laag van Reinke
            • deel dat trilt bij spraak
    • subglottis
      • mucosa
      • conus elasticus: kegelvormig
  • aditus laryngis
    • ovale ingang luchtweg
  • aryepiglottische plooien
  • sinus piriformis (x2)

Onderzoeken en technieken

  • laryngoscopie
    • op raadpleging
    • rigide vs flexibel
    • via mond of via neus (geen braakreflex)
  • larynx onderzoek
    • patient onder narcose
    • intubatie
  • microchirurgie van stembanden
    • directe laryngoscopie onder narcose
    • microinstrumenten
    • CO2 laser
    • nazorg
      • stemrust
        • niet fluisteren
        • niet hoesten
          • antitussiva (hoestsiroop)

Fysiologie

  • functie stembanden
    • preventie aspiratie
    • valsalva: drukopbouw
    • later in evolutie: fonatie, spraak
      • uitademen
      • adductie
      • stembandtrilling
        • niet gewoon open-dicht
      • capteren a.h.v. stroboscopie
        • input: stemfrequentie (via microfoon)
        • geeft vertraagd beeld
      • eigenschappen
        • intensiteit
          • sluitingskracht
          • uitademingskracht
        • toonhoogte
          • lengtespanning
            • laag ~ meer ontspannen
          • man (110 Hz) vs vrouw (210 Hz)
          • fonetogram: stembereik
            • toonhoogte [Hz] (x) vs dBA (y)

Pathologie

Stridor
  • achtergrond
    • stridor
      • laryngeaal probleem
      • gierende ademhaling
        • hoogfrequent
      • wanneer
        • meestal inspiratoir
        • soms bifasisch
        • nooit zuiver expiratoir
        • straal kleiner bij kinderen
          • dus hebben sneller stridor
    • cf. wheezing
      • bronchiaal probleem
      • bij astma
      • vooral expiratoir
Congenitale larynxaandoeningen
  • laryngo(tracheo)malacie
    • inspiratoire stridor bij neonatus
    • meest frequente oorzaak
    • slijmvlies wordt bij inademing aangezogen over larynx
    • "kakelend", in schokjes
    • erger bij onrust, drinken, ...
    • behandeling
      • verdwijnt na 1-2j -> conservatief beleid
      • supraglottoplastie enkel indien ernstig
        • laryngoscopie onder narcose
        • overtollig slijmvlies weglaseren
  • subglottisstenose
    • soorten
      • aangeboren (zelden)
        • te nauw c. cricoidea
      • verworven
        • litteken na intubatietrauma
    • behandeling
      • tijdelijke tracheotomie
      • reconstructieve heelkunde vanaf 1j
  • subglottis hemangiomen (zeer zeldzaam)
    • geen problemen bij geboorte
    • stridor klachten vanaf enkele maanden
    • verdwijnen/involueren later spontaan
    • behandeling
      • vroeger: heelkundig
      • beta-blokkers
        • krimpt heel snel (dagen)
Infectieuze larynxaandoeningen
  • algemeen symptoom: inspiratoire stridor
  • acute laryngitis
    • viraal (o.a. bij verkoudheid)
    • behandeling
      • zelf-limiterend
      • eventueel corticosteroiden
  • acute epiglottitis
    • bacterieel
      • H. influenzae type B
        • zeldzaam bij kinderen (2-8j) sinds opgenomen in basisvaccinatie
        • wel nog bij volwassenen, maar veel minder verloop
    • symptomen
      • heel ziek
      • hoge koorts
      • pijn bij slikken
        • speekselvloed
      • stridor
      • tripod positie: hulpademhalingsspieren activeren
    • noodsituatie
      • intuberen of tracheotomie
    • behandeling
      • IV AB
  • laryngitis subglottica
    • "pseudo croup"
    • bij kinderen (0-6j)
    • viraal
    • inspiratoire stridor
    • blafhoest
    • milder
    • behandeling
      • zelf-limiterend
      • eventueel corticosteroiden
Dysfonie
  • algemene oorzaak: afwijkingen van stemband mucosa
  • achtergrond
    • soorten dysfonie
      • te laag/hoog
      • zwak
      • schor/ruw
      • ruis (luchtlek)
      • instabiel
      • breaks
      • snel moe
    • afonie: stem weg
  • acute laryngitis
    • oorzaak
      • n.a.v. acute rhinofaryngitis
      • overbelasting stem
  • chronische laryngitis
    • hees, schor, kuchen, keelschrapen, roker
    • vaak samen met chronische pharyngitis
    • oorzaken: irritatie
      • roken
      • hoesten
      • uitdroging
      • stemoverbelasting
      • gastro-esophageal reflux disease (GERD)
    • behandeling
      • causaal
      • medicatie
        • beperkt
        • GERD: PPI langdurig
      • (microchirurgie van stembanden)
  • leukoplakie (keratose)
    • complicatie bij chronische laryngitis
    • veranderingen in mucosa
    • witte zones
    • pre-maligne
  • oedeem van Reinke
    • vaak bij rokers
    • verhoogt massa stembanden
      • lagere stem
    • behandeling
      • rookstop
      • microchirurgie
  • lokale, goedaardige stembandletsels
    • algemeen: hees, zwak, droge keel
    • stembandnoduli: knobbeltjes
      • bilateraal symmetrisch tussen voorste 1/3 en achterste 2/3
      • oorzaak
        • stemoverbelasting
      • behandeling
        • kinderen
          • jongens > meisjes
          • conservatief
            • lost zichzelf bij jongens op door groei tijdens puberteit
        • volwassenen (zangers, mensen met spreekberoep)
          • stemhygiene
          • logopedie
          • microchirurgie na fibrose
    • stembandpoliepen
      • unilateraal
      • oorzaak vaak onduidelijk
      • microchirurgie
    • stembandcyste
      • unilateraal
        • maar vaak aan andere kant hamerletsel -> bilateraal asymmetrisch
      • vochthoudend
      • stemhygiene helpt niet
      • microchirurgie
    • (pocket)
    • (sulcus)
    • stembandgranuloom
      • altijd achteraan
      • oorzaak
        • reactie op trauma aan proc. vocalis van artenoid
        • GERD
        • stemmisbruik (hoesten)
          • compact granuloom
      • behandeling
        • causaal
        • microchirurgie
    • laryngocoele
      • uitstulping van sinus van Morgagni
      • inwendig vs uitwendig (naar hals)
      • bij hoge drukken
        • spelers van blaasinstrumenten
        • glasblazers
      • behandeling
        • heelkunde
  • papillomatose van larynx
    • zeldzamer
    • framboos-achtige wratten
    • stridor
    • oorzaak
      • HVP type 6 of 11
        • goedaardig
        • SOA
        • tegenwoordig: vaccinatie op 12j
    • behandeling
      • kinderen
        • chirurgisch: laser
          • hardnekkig: moet vaak verhaal worden
      • adolescenten en volwassenen
        • minder klachten
        • minder recidieve
  • maligne tumoren van larynx
    • zie les oncologie
  • stembandparese
    • probleem met
      • slijmvliestrilling
      • stemband adductie
    • verloop n. vagus
      • nucleus ambiguus (motorische kern)
      • foramen jugulare
      • rr. pharyngeales -> pharynx
        • uitval: "gordijnteken" = "signe du rideau": verhemelte verzakt asymmetrisch
      • n. laryngeus superior
        • r. internus
          • door lig. cricothyroideum
          • sensibel
        • r. externus
          • motorisch: m. cricothyroideus
            • crico-thyroidaal gewricht: kanteling c. thyroidea
            • opspannen stembanden
        • uitval
          • meestal geen ernstige klachten
          • problemen met hoge tonen en intensiteit
          • oorzaken
            • neuritis
            • thyroidectomie (bij r. externus)
      • n. (laryngeus) recurrens (en n. laryngeus inferior)
        • asymmetrisch verloop
          • links: rond aorta
          • rechts: rond a. subclavia dextra
        • motorisch: andere larynx spieren
          • adductie en abductie stembanden
            • o.a. m. interarytenoideus
        • uitval
          • stemband paralyse
          • oorzaken
            • tumoren
            • trauma
              • heelkunde: o.a. thyroidectomie
            • "neuritis"
            • idiopatisch
          • behandeling
            • doel: glottis sluiting
            • causaal
            • spontane recuperatie
              • 80% na 6m bij idiopatisch
            • logopedie
            • heelkunde: "medialisatie"
              • opspuiten met teflon of collageen
              • thyroplastie
              • vaak onder lokale verdoving zodat patient kan spreken om effect te testen
    • stand stembanden hangt af van geraakte zenuw
      • normaal
        • stand 1 (voor fonatie/spraak)
        • stand 4 (voor ademhaling)
      • n. recurrens (bilateraal) -> meestal stand 2 (paramediaan)
        • effect: ademnood
        • behandeling: verbreden glottis
      • n. vagus (bilateraal), hoog -> stand 3 (intermediair)
        • effect: heesheid
    • oorzaken hese stem
      • morfologie stemband (vooral mucosa)
      • kinetiek / parese
        • zie boven
      • functionele stemstoornis
        • inadequaat stemgebruik
          • psychogeen
          • overbelasting
          • ...
  • larynxtrauma
    • door uitwendig geweld
      • gevolgen
        • hematoom / oedeem
        • scheur mucosa / fractuur kraakbeen
          • met/zonder verplaatsing
      • klachten
        • heesheid
        • pijn
        • ademnood
        • subcutaan emfyseem
      • behandeling
        • stemrust
        • corticosteroiden
        • ademweg repositie
      • sequellen (restletsels)
        • fibrose
        • synechieen (stenose)
        • motiliteitsstoornis
        • -> effect op stem
    • door inhalatie
      • schadelijke gassen, hete dampen
      • irritatie, verbanding
    • door intubatie (traumatisch, langdurig)
      • geen te grote tube gebruiken
      • slijmvliesletsel: granuloom
      • luxatie van arytenoid
      • stenose
        • glottis
        • subglottis
        • trachea
  • tracheotomie
    • normaal: onder schildklier
    • percutaan: boven schildklier
    • in noodgevallen
      • Heimlich
      • coniotomie
        • door lig. cricothyroideum (=membrana cricothyroidea) op middellijn
          • "putje" onder adamsappel
        • vlak onder stembanden
        • geeft stenose op lange termijn, dus vervangen voor tracheotomie

Gelaat en hals (3u, GH)

  • modules
    • module 11: zwelling in de hals
    • module 16: n. facialias

Anatomie

Gelaat: mimische spieren
Hals

Embryologie en congenitale afwijkingen

Gelaat: schisis ("hazenlip")
Hals: kieuwboogsysteem
  • ductus thyroglossus

Gelaatsverlamming

Zwellingen in de hals

Oncologie (2u, RW + GH)

  • TODO niet onder NKO?
    • zie les 5 MKA?